DC&PT - Thời Sự 2018

 

Những quả ḿn thời hậu chiến

 

Nguyễn Thị Hậu

 

Chúng ta, những người Việt Nam, bao giờ vượt qua tất cả và thực sự nắm chặt tay nhau để “nối ṿng tay lớn”?

Một chiều tháng Ba. Sài G̣n đang mùa nóng cao điểm để qua tháng Tư là vào mùa mưa. Lâu rồi tôi mới ngồi ở quán cà phê quen thuộc. Máy lạnh mát rượi, một ly đen đá, chiếc máy tính nhỏ, viết và đọc linh tinh ǵ đấy, nh́n ra ngoài trời nắng chói chang bỗng nhớ đến người bạn ở xa. Bạn ra đi từ những năm 1990, đến nay gia đ́nh và công việc đă ổn định ở Mỹ. Mươi năm trước vào khoảng tháng Ba bạn hay về Sài G̣n, nhưng vài năm nay không về nữa.

Đă mấy lần tôi nhắn hỏi, bạn đều nói, mỗi lần về thấy buồn hơn... Trước đây bạn thường gọi điện, nhắn nhe tṛ chuyện hỏi thăm có khi than thở nỗi nhớ Sài G̣n... Nhưng rồi cũng không gọi nữa v́ loanh quanh một hồi lại là những tiêu cực, những chuyện “không thể hiểu nổi” xảy ra hàng ngày ở quê nhà. Nhiều khi tôi mệt mỏi v́ nghe bạn trách móc thậm chí chê bai “người trong nước” không dám làm điều này điều khác; bạn th́ luôn khó hiểu những hoàn cảnh “người trong nước” gặp phải mà tôi giăi bày... Cứ vậy, t́nh bạn lợt lạt dần, nhưng không trách được ai.

Chúng tôi đă thôi không cùng mơ ước về một ngày nào đó đất nước ḿnh không c̣n tệ nạn, không c̣n tiêu cực, phát triển như nước người ta... V́ ước mơ đó h́nh như quá xa xỉ. Thôi th́ việc ai nấy làm, miễn là tử tế và hiểu nhau cùng có cái tâm nghĩ về đất nước.

* * *

Một người anh đồng nghiệp thân thiết, một hôm trong buổi cà phê chợt hỏi: ở tuổi anh có thể làm lại từ đầu không? Tôi ngạc nhiên v́ vẫn biết anh có vợ là bác sĩ, hai con gái ngoan ngoăn học giỏi, anh chị đều là người giỏi nghề và sống khá giả bằng nghề của ḿnh. Nay anh hỏi vậy, không biết là chuyện ǵ?

Tôi thăm ḍ kiểu vui đùa: Làm lại là sao, bộ anh tính đổi nghề à? - Không, tuổi này ai thuê nữa mà chuyển nghề. - Thế th́ có chuyện ǵ vậy? Tôi vô cùng bất ngờ khi nghe anh nói vợ chồng anh vừa ly dị, vợ anh cương quyết làm kết hôn “giả” để đi Mỹ. Anh và hai con gái ở lại.

Qua câu chuyện anh buồn bă kể, tôi hiểu chuyện ly dị của anh là thật và kết hôn ở Mỹ của vợ anh cũng là thật! Bởi v́ gần đây anh chị đă nhiều lần bàn chuyện này. Chị muốn qua đó sống v́ gia đ́nh chị đă đi diện HO từ những năm 1990, lúc đó anh chị đă kết hôn, t́nh yêu giữ chị ở lại. Rồi hai con ra đời, rồi công việc làm ăn ngày càng khá giả... Anh đă ngỡ chị không bao giờ tính đến chuyện ra đi v́ thỉnh thoảng chị vẫn qua Mỹ thăm gia đ́nh rồi trở về vui vẻ. Nhưng gần đây trong một lần như vậy chị gặp lại người bạn trai thời đại học, anh ấy đă ly dị và chu cấp cho vợ nuôi con.

Vậy là chuyện kết hôn “giả” được chị đặt ra, lư do: qua đó để thoát khỏi tất cả những ô nhiễm môi trường, thức ăn bẩn, tiêu cực xă hội... và để được gần gia đ́nh chị. Khi nào có thẻ xanh và ổn định rồi, chị sẽ đón anh và hai con.

Ảnh: Bùi Huy Vũ

Sau nhiều lần thuyết phục không được, anh đồng ư để chị ra đi. Hai con anh đă du học về và có nghề nghiệp đàng hoàng nhưng chúng từ chối đi với chị mà ở lại với anh. C̣n anh, ở tuổi này rồi anh không thể bắt đầu một cuộc sống khác lạ ở một nơi xa lạ.

Nơi ấy anh không có người thân, không có kư ức, và anh biết ḿnh sẽ rất khó ḥa nhập với môi trường mới. Bao nhiêu năm nay gia đ́nh anh - một cựu binh “Việt cộng” - và chị - con gái một sĩ quan “đi học tập” - tưởng như ấm êm v́ đă bỏ qua bao định kiến và dư luận để đến với nhau, cùng nhau đi qua một thời gian khổ để được thành đạt, cuộc sống chung hơn hai mươi năm anh chị đều chu toàn lễ nghĩa nhà chồng nhà vợ và bạn bè hai bên.

Bây giờ th́ việc ra đi, định cư ở nước ngoài không c̣n quá khó khăn, nước Mỹ - “miền đất hứa” ngày càng được nhiều người lựa chọn làm nơi để ra đi, thậm chí có người được “hạ cánh an toàn” ở đó. Mặt khác, những chuyện phức tạp tiêu cực của xă hội ngày càng hiện diện nhiều hơn trên bàn ăn, trong pḥng ngủ của mỗi ngôi nhà... Anh chị không có mâu thuẫn ǵ đến mức phải chia tay nhưng xung quanh từ gia đ́nh đến họ hàng, bạn bè... việc phải ra đi bằng mọi cách đă trở thành câu chuyện thường ngày, rồi sự so sánh hơn kém, rồi thái độ khó chịu, lời nói nặng nhẹ, từ chuyện xă hội lại vô t́nh xúc phạm làm tổn thương nhau, thế là gia đ́nh tan vỡ...

“Hơn 40 năm nhưng nước Mỹ vẫn làm chia cắt những người Việt...”, anh cay đắng nói. “Không chỉ vậy, mà do cả chúng ta nữa anh ạ!”. Chúng ta làm được quá ít ỏi những ǵ cần làm để hàn gắn, để thuyết phục ḷng người... Chúng ta đă “ḥa b́nh” với nước Mỹ nhưng chính nhiều người Việt không muốn hàn gắn những vết thương chiến tranh v́ chưa vượt qua được hận thù, uất ức, chưa vượt qua được sĩ diện và mặc cảm “bên thắng bên thua”. Khi trong xă hội, người tử tế luôn bức xúc v́ nạn tham nhũng cường quyền, luôn xấu hổ khi đất nước ḿnh “không chịu” phát triển như nước khác... th́ nước Mỹ hay nơi nào đó sẽ c̣n là nơi nhiều người Việt t́m đến.

Cuộc chiến nào cũng kết thúc nhưng hậu quả chiến tranh luôn c̣n lại lâu dài... Đó là nhiều thế hệ con trẻ bị di truyền chất độc da cam, những băi bom ḿn gài lại khắp nơi, là những cuộc chia ly sau khi ḥa b́nh mà không mong ngày gặp lại, là số phận bi thảm của bao thuyền nhân, là những cựu binh hai bên trở về với cuộc sống nghèo khó vất vả... Đó là những quan chức thời hậu chiến với khối tài sản kếch xù ḅn rút từ tham nhũng, là những người nông dân mất đất lưu tán khắp trong Nam ngoài Bắc và ra tận nước ngoài làm thuê kiếm sống, là biên giới phía Bắc và biển Đông vẫn nóng mỗi ngày... Năm năm, mười năm, 40 năm đă qua, sự đổi thay mang dáng vẻ hiện đại văn minh đă hiện diện ở nhiều nơi trên đất nước vẫn không che khuất được những chuyện đau buồn như vậy. 

Tất cả là những quả ḿn ẩn nấp đâu đó chỉ chờ một nguyên cớ là phát nổ. “Vĩ tuyến 17” h́nh như vẫn c̣n qua những năm đă im tiếng súng!

* * *

Hồi đầu tháng Ba có sự kiện tàu sân bay Mỹ ghé Đà Nẵng. Từ cách đón tiếp của chính quyền và người dân Việt Nam, có thể nhận thấy vị thế người lính Mỹ đă khác xa hồi tháng 3.1965, khi lần đầu Mỹ đổ quân vào miền Nam Việt Nam cũng tại quân cảng Đà Nẵng. Bây giờ, sau 53 năm quân đội Mỹ đàng hoàng có mặt ở đây, đă cùng nhiều người Việt hát vang lời ca Nối ṿng tay lớn.

Sau hơn bốn mươi năm, lẽ ra tháng Tư phải là những ngày chúng ta thấm thía hơn giá trị của ḥa b́nh, nhưng sao dấu ấn chiến tranh cứ c̣n măi?

C̣n chúng ta, những người Việt Nam, bao giờ vượt qua tất cả và thực sự nắm chặt tay nhau để “nối ṿng tay lớn”? Khi tôi đặt câu hỏi như vậy trên facebook của ḿnh th́ hầu hết những comment đều trả lời là “không bao giờ” hoặc “c̣n lâu lắm”! Mọi người đều chỉ ra những nguyên nhân. Tất cả đều bức xúc do, v́, bởi, tại... Nhưng bức xúc có làm chúng ta vô can? (*)

Khi phong trào “dù vàng” ở Hồng Kông phát triển với các thủ lĩnh chỉ mới mười tám đôi mươi, nhiều người đă đặt vấn đề v́ sao lớp trẻ Hồng Kông - thậm chí có người sinh ra sau khi nơi này “trở về” Trung Quốc - có thể trưởng thành, vững vàng và kiên định đấu tranh cho lẽ phải như vậy? Tôi cũng tự hỏi điều đó và t́m thấy cho ḿnh một câu trả lời, đó là nhờ thế hệ cha mẹ, thầy cô giáo và xă hội Hồng Kông đă thực hiện dân chủ và truyền cho lớp trẻ tinh thần dân chủ, đă ủng hộ và đứng bên cạnh lớp trẻ trong cuộc đấu tranh v́ dân chủ. Mỗi người của thế hệ trước làm tốt phần việc của ḿnh để thế hệ sau nối tiếp phần việc của họ là xây dựng tương lai.

Sau hơn bốn mươi năm, lẽ ra tháng Tư phải là những ngày chúng ta thấm thía hơn giá trị của ḥa b́nh, nhưng sao dấu ấn chiến tranh cứ c̣n măi? Tôi, cũng như rất nhiều người thuộc thế hệ “hậu chiến”, đă cố gắng góp chút sức lực của ḿnh cho sự thay đổi tốt đẹp hơn của đất nước và mong muốn, qua đó tiến tŕnh ḥa giải ḥa hợp sẽ nhanh hơn. Nhưng càng ngày tôi càng nhận thấy việc đó khó khăn biết bao! Khi thế hệ tham chiến và hậu chiến không thể tự tháo ng̣i nổ “quả ḿn” ngay trong ḷng ḿnh, gia đ́nh ḿnh th́ làm sao có thể trông chờ thế hệ con cháu sẽ xóa bỏ “giới tuyến” giữa chúng ta và thực sự “nối ṿng tay lớn”? 

Trút cho thế hệ sau những việc nặng nề mà lẽ ra thế hệ trước đă phải hoàn thành, đó là sự vô trách nhiệm và hèn nhát của những “người lớn” chúng ta! 

 __________________

(*) Dựa theo tên một cuốn sách của TS . Đặng Hoàng Giang

Trích: viet-studies 25.04.18

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                       

hay       www.dcvapt.net             

                                          

                                          

Email: dcvapt@gmail.com  

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục