DC&PT - Thời Sự 2018

 

Giáo sư Phan Đ́nh Diệu 'là kẻ sĩ chân chính, cương trực'

Bản quyền hình ảnh Hieu Minh Blog

Image caption Giáo sư Phan Đ́nh Diệu (trái) tiếp nhà thơ Nguyễn Duy và nhà báo Huy Đức tại nhà riêng

Một cựu quan chức Ban Dân vận nói với BBC rằng bi kịch "không được lắng nghe" của giáo sư Phan Đ́nh Diệu cũng là của giới trí thức Việt Nam.

Giáo sư Phan Đ́nh Diệu, nhà toán học, khoa học máy tính kỳ cựu của Việt Nam qua đời tại Hà Nội sau một thời gian lâm bệnh, hưởng thọ 83 tuổi, gia đ́nh ông xác nhận.

Giáo sư Diệu là người sáng lập và Chủ tịch đầu tiên của Hội Tin học Việt Nam.

"Ông Diệu được ghi nhận là một trong những người có công lao đầu tiên xây dựng và phát triển ngành tin học tại Việt Nam. Trong cuộc đời ḿnh, ông cũng nổi tiếng với sự chính trực và có những đóng góp tâm huyết về chính sách phát triển khoa học giáo dục nước nhà," theo VietnamNet hôm 13/5.

Thập niên 1990, ông là cựu đại biểu Quốc hội khóa VI nhưng sau đó có tin ông "bị gạt bỏ khỏi danh sách đại biểu Quốc hội" v́ tham gia hoạt động phong trào dân chủ, đ̣i đổi mới chính trị để phát triển đất nước.

'Tiếng nói bị bỏ ngoài tai'

Hôm 14/5, trả lời BBC từ Hà Nội, Giáo sư, Nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Mai, cựu Vụ trưởng Nghiên cứu, Ban Dân vận Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, nói: "Qua những dịp tṛ chuyện cùng Giáo sư Phan Đ́nh Diệu, tôi nhận thấy ông là kẻ sĩ chân chính, cương trực."

"Ông có nhiều tư tưởng mới và phát biểu thẳng thắn về những vấn đề dân chủ, không tán thành chế độ độc đảng."

"Đáng tiếc là giới lănh đạo đă bỏ ngoài tai, không nghe, không sửa."

"Lẽ ra người ta phải đem ư kiến của ông ra phân tích, tranh luận để cho đất nước tốt đẹp hơn."

"Bi kịch không được lắng nghe của Giáo sư Phan Đ́nh Diệu cũng là của giới trí thức Việt Nam."

"Dù ông mất đi, nhưng hy vọng tinh thần Phan Đ́nh Diệu vẫn vĩnh hằng trong giới trí thức chân chính."

Bản quyền hình ảnh FB Nguyen Dang Hung

Image caption Giáo sư Phan Đ́nh Diệu (trái) và Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng cùng dự một hội thảo năm 2008

Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng viết trên trang cá nhân: "Giáo sư Phan Đ́nh Diệu hẳn để lại niềm thương tiếc sâu sắc cho các đồng nghiệp, các học tṛ cũ, những con người tử tế trong giai đoạn vàng thau lẫn lộn, thế sự không b́nh thường của đất nước."

"Khi c̣n tại chức tại Bỉ, trước năm 1990, theo dơi t́nh trong nước, tôi chú ư đến ông v́ những phát biểu khách quan, vô tư của ông về t́nh h́nh chính trị, kinh tế, khoa học, xă hội Việt Nam lúc bấy giờ! Trong bối cảnh đơn điệu của những bế tắc triền miên, đây là thái độ dũng cảm hiếm hoi đầy khí phách của một trí thức xă hội chủ nghĩa!"

"Nét thông tuệ đáng nể nhất của ông Diệu là những nhận xét, những quan điểm của ông về t́nh h́nh xă hội chính trị Việt Nam và quốc tế. Ông không hề ngần ngại tỏ rơ chính kiến của ḿnh khi có dịp phát biểu thông qua các phương tiện thông tin đại chúng."

'Trong những năm sau 1975, được hỏi về ảnh hưởng chính trị đối với đất nước của một vị quan to nhất lúc bấy giờ, Giáo sư Diệu đă không ngần ngại phát biểu: "Vị lănh đạo ấy rất vĩ đại, đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ tới thắng lợi, nhưng vĩ đại hơn, nếu ông từ chức ngay bây giờ".

 

Cuối Facebook tin bởi Huy San

"Giáo sư Diệu đă dự đoán không đúng. Vị quan đứng đầu nước ấy làm sao từ chức được và ảnh hưởng về những quyết sách của vị lănh đạo này trong những năm bao cấp 1975-1986 như thế nào th́ nay ai cũng biết."

"Giáo sư Diệu là nhà khoa học, ông không phải là nhà chính trị nhưng những chính kiến công khai và minh bạch của ông về t́nh h́nh chính trị xă hội thật là sắc sảo, những phản biện thẳng thắn của ông về chính sách của chính phủ hiện hành thật là thấu đáo thông tuệ," ông Hưng viết.

Về ư thức hệ, trí thức và giáo dục

Hồi năm 1992, khi trả lời Stein Tønnesson, người Na Uy, GS Phan Đ́nh Diệu đă nói về trí thức ở Việt Nam:

"Trái ngược với nền giáo dục thời Pháp, chế độ xă hội chủ nghĩa đào tạo ra những chuyên viên hơn là những trí thức. Chúng tôi có nhiều nhà toán học, nhà vật lư học, nhà sinh học, kỹ sư... và bây giờ thêm nhiều nhà kinh tế. Nhưng chưa bao giờ họ được học để suy nghĩ về các vấn đề của xă hội. Đảng nghĩ hộ cho mọi người. Ư thức chính trị của các chuyên viên nói chung là yếu. Những người giỏi tham gia chính quyền, và tự nhiên là đảng viên.

Rất có thể nhiều chuyên viên, trong cuộc sống riêng, cũng có tư tưởng dân chủ, nhưng không có cách ǵ kiểm nghiệm điều đó cả.

Thành phần thứ ba là những trí thức được đào tạo trước đây ở miền Nam. Phần đông đă bỏ đi. Tất nhiên có thể họ sẽ trở về giúp nước bằng cách này hay cách khác, nhưng muốn đóng một vai tṛ chính trị có ư nghĩa, th́ người trí thức phải gần gụi nhân dân. Cuộc sống kéo dài ở hải ngoại không phải là mảnh đất thuận lợi cho một lực lượng trí thức tích cực.

Cuối cùng là thanh niên, những người vừa được hay c̣n đang được đào tạo trong những năm gọi là đổi mới. Những năm gần đây, quả đă có một nền văn nghệ độc lập khởi sắc. Nhưng c̣n phải có thời gian th́ các xu hướng nói trên mới có thể h́nh thành một lực lượng xă hội chính trị thực sự. Nói tóm lại, kết luận của tôi là hiện nay Việt Nam chưa có một giai cấp trí thức."

Cũng từ khi đó, trong bài trả lời phỏng vấn sau được đăng trên Nordic Newsletter of Asian Studies (1993), ông nói với nhà sử học Na Uy về hệ thống xă hội chủ nghĩa và ư thức hệ Marxist-Leninist như sau:

Bản quyền hình ảnh Science Photo Library

Image caption GS Phan Đ́nh Diệu từng được học giả nước ngoài ví với Andrei Sakharov nổi tiếng của Liên Xô cũ, người sau phản đối nhiều hính sh của Kremlin

" Là một người làm khoa học, đă từ khá lâu tôi phát hiện ra rằng chủ nghĩa Mác-Lê khó có thể mang lại điều ǵ hữu ích cho một nước muốn thoát ra khỏi nghèo nàn. Nghiên cứu khoa học điện toán, thuyết hệ thống và các vấn đề quản lư hiện đại, tôi nhận ra rằng mô h́nh xă hội chủ nghĩa như học thuyết Mác-Lê xác định không phù hợp với một nước muốn phát triển về xă hội, kinh tế và khoa học.

V́ những lư do hiển nhiên, Marx và Lenin không có điều kiện t́m hiểu xă hội hiện đại. Song đảng cộng sản ở Việt Nam cũng như ở các nước khác đă ngây thơ t́m cách áp dụng học thuyết của họ vào xă hội hiện đại. Sự thất bại của họ đă được minh chứng rơ rệt nhất trong cuộc cách mạng điện toán, đặc trưng của thế giới trong thập niên 1980.

Sự thất bại của hệ thống kinh tế xă hội chủ nghĩa ngày nay hầu như mọi người đều thấy rơ. Vấn đề c̣n lại là biết rút ra kết luận một cách đầy đủ và từ bỏ chủ nghĩa Mác-Lê."

Được biết, Stein Tønnesson đă hỏi Phan Đ́nh Diệu khi gặp nhau tại Hà Nội rằng ông có phải là 'Sakharov' của Việt Nam, và được nghe câu trả lời:

"Tôi không phải là một chính khách và tôi không có tham vọng (chính trị). Song, với tư cách một nhà khoa học và một công dân yêu nước, tôi muốn tham gia việc nước. Dân chủ là tham gia việc nước."

Sang năm 2008, trả lời BBC Tiếng Việt, GS Phan Đ́nh Diệu nói về giáo dục Việt Nam:

"Nếu cứ bám chặt quan điểm về giáo dục là phải bồi dưỡng một ư thức hệ nào đó th́ sẽ rất khó khăn,"

"Mục tiêu của giáo dục không phải là dạy cho học tṛ biết đủ mọi thứ".

Theo ông các chính sách về giáo dục ở Việt Nam [cho đến gần 2008] vẫn mang tính chạy theo thành tích bề nổi mà không đề cập đến những vấn đề cơ bản một cách thỏa đáng, hay "chưa trúng đích".

 

Trich: BBC 14.05.18

 

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                       

hay       www.dcvapt.net             

                                          

                                          

Email: dcvapt@gmail.com  

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục