DC&PT - Thời Sự 2018

Nhất thể hóa: Cơ hội nào cho Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng?

Kami

Tổng Bí thư đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng ở Hà Nội hôm 6/10/2016

AFP

Việc lựa chọn một người thay thế Chủ tịch Nước Trần Đại Quang vừa qua đời đă làm vấn đề nhất thể hóa chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch Nước nóng trở lại.

 

Trước ngày khai mạc Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 8 - Khóa XII (Hội nghị Trung ương 8), dự kiến sẽ khai mạc vào ngày 02/10/1018, chiều 30/9/2016, Bộ Chính trị đảng CSVN đă họp thống nhất các phương án về nhân sự Chủ tịch Nước để tŕnh Hội nghị Trung ương 8, lấy biểu quyết của các Ủy viên Trung ương đảng. Một trong những phương án hàng đầu được chú ư là Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng sẽ được giới thiệu kiêm nhiệm luôn cả chức Chủ tịch Nước. Nghĩa là việc nhất thể hóa hai chức danh đảng và chính quyền sẽ được gần 200 Ủy viên Trung ương đảng khóa 12 quyết định.

 

Thực ra vấn đề nhất thể hóa các chức danh Bí thư và Chủ tịch không có ǵ là mới, mà nó chỉ là sự sao chép của mô h́nh đảng Cộng sản Trung Quốc đă áp dụng từ nhiều năm nay. Vấn đề này, ngay vào các năm 2012 - 2013, đă từng được nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, khi đó đang chiếm thế thượng phong, ủng hộ và nhiều lần đề nghi Bộ Chính trị tŕnh Ban Chấp hành Trung ương xem xét và quyết định. Song đề nghị này khi đó, luôn bị Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng kiên quyết bác bỏ. Với lư do, một người giữ quá nhiều quyền hạn như thế th́ không thể kiểm soát nổi và sẽ dẫn tới độc tài. Khi ấy đă có không ít người thắc mắc, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng một người được cho là thân Trung Quốc, song tại sao lại phản bác mô h́nh của Trung Quốc mà ông Nguyễn Tấn Dũng muốn áp dụng như vậy?

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (trái), Chủ tịch nước Trương Tấn Sang (giữa) và Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bỏ phiếu tại Đại hội Đảng ở Hà Nội hôm 26/1/2016 AFP

Trên thực tế mọi cấp chính quyền ở Việt Nam hiện nay tồn tại song trùng 2 bộ máy điều hành, là bộ máy đảng và bộ máy của chính quyền. Ở cấp trung ương, hay cấp tỉnh, thậm chí là cấp huyện, bên chính quyền có bao nhiêu Bộ, ngành th́ bên đảng cũng có tương tự bấy nhiêu ban, để chỉ đạo một vấn đề, một công việc. Trong cơ chế đảng lănh đạo th́ trưởng các bộ, ban, ngành chỉ đóng vai cấp phó và chịu sự lănh đạo của những người không có kiến thức và tŕnh độ. Sự tồn tại này gây lăng phí về vấn đề ngân sách, hay các chủ trương chính sách đưa ra không phù hợp, thiết thực. Sự điều hành theo cơ chế này mang tính chồng chéo, trùng lặp đă dẫn tới thiếu hiệu quả và không có ai chịu trách nhiệm.

 

V́ thế, việc nhất thể hóa là một điều hết sức cần thiết, tạo điều kiện tinh giản bộ máy đang quá song trùng giữa các cơ quan đảng và chính phủ. Nó sẽ là bước khởi đầu cho việc xóa bỏ cơ chế lănh đạo (vua) tập thể như hiện nay. Trong phạm vi cục bộ ở thượng tầng, th́ sự hợp nhất các chức danh này là sự tinh giản cần thiết cho một bộ máy nhà nước gọn nhẹ hơn và sẽ hoạt động hiệu quả hơn trong tương lai.

 

Như đă nêu, việc nhất thể hóa hai chức danh đảng và chính quyền sẽ thuộc về ư chí của gần 200 Ủy viên Trung ương đảng quyết định và bản thân Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng chỉ là  một trên gần 200 phiếu biểu quyết. Song chuyến thăm của nhân vật cao cấp của Đảng Cộng sản Trung Quốc, ông Triệu Lạc Tế - Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị, Trưởng ban Kiểm tra kỷ luật TW Đảng Cộng sản Trung Quốc trong những ngày này, là cơ sở để khẳng định, việc thống nhất nhất thể hóa hai chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch Nước có khả năng hết sức cao.

Trước đây, khi bàn đến vấn đề nhất thể hóa và so sánh đặc thù của chính trị của Việt Nam và Trung quốc, người ta cho rằng đặc thù của chính trị Trung quốc là tập quyền, điều đó khác với sự tản quyền - vua tập thể của chính trị Việt Nam. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến t́nh trạng kéo bè, kéo cánh để triệt hạ lẫn nhau, nhằm mục đích tranh giành quyền lực trong hệ thống chính trị Việt Nam.

 

Tuy vậy, hiện vẫn chưa thấy một khuôn mặt nào khả dĩ có đầy đủ năng lực để có thể đảm nhiệm một trọng trách kiêm nhiệm cả hai chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch Nước trong ban lănh đạo đảng CSVN trong 2 năm trước mắt, cũng như sau Đại hội đảng CSVN lần thứ 13 vào năm 2021.

 

Chính v́ thế, kể cả nếu có kết quả biểu quyết của Hội nghị Trung ương 8, lựa chọn Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng kiêm thêm chức Chủ tịch Nước cũng chỉ là một lựa chọn khiên cưỡng. Với các lư do:

 

Thái độ của ông Nguyễn Phú Trọng trước ánh mắt "mang h́nh viên đạn" của vợ con ông Trần Đại Quang cũng như nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trong Lễ Quốc tang của Chủ tịch Nước, đă cho thấy uy tín trong đảng của ông Tổng Bí thư đă và đang có vấn đề.

Cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng (ngoài cùng bên phải) và Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (giữa) tại đám tang cựu Chủ tịch Trần Đại Quang ở Hà Nội hôm 26/9/2018 Ảnh chụp màn h́nh VTV

Khi cổ vũ cho việc nhất thể hóa chức danh, có ư kiến cho rằng, "Đừng sợ tập trung quyền lực vào một người. Nếu tôn trọng các nhánh quyền lực nhà nước theo thẩm quyền được ghi trong Hiến pháp th́ không ai có thể lạm quyền dù họ là nguyên thủ". Hăy đối chiếu ư kiến này với phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vào ngày 28/09/2013 khi cho rằng, "Hiến pháp là văn kiện chính trị pháp lư quan trọng vào bậc nhất sau Cương lĩnh của Đảng".

 

Nhân sự kiêm nhiệm cả 2 chức danh trong vấn đề nhất thể hóa đ̣i hỏi có khả năng điều hành cả chính phủ. Nghĩa là trong trường hợp ông Tổng Bí thư hiện nay được bầu chọn để kiêm nhiệm, th́ ông Trọng phả có khả năng điều hành cả Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, người đang ngấp nghé ghế Tổng Bí thư Đại hội 13. Đó là điều khó, nhất là khi ông Trọng vẫn đeo đẳng thứ tư duy Chủ Nghĩa Xă hội và nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

 

Kết quả thất bại bước đầu của ông Tập Cận B́nh trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung quốc, đang diễn ra là một cảnh báo sự sai lầm của việc dùng ư chí chủ quan của một cá nhân đứng đầu quốc gia độc đảng (cầm quyền) như ở Trung Quốc.

 

Bên cạnh phương án thứ nhất Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng sẽ kiêm nhiệm luôn cả chức Chủ tịch nước đến cuối nhiệm kỳ vào năm 2021, c̣n phương án thứ 2 là ông Trần Quốc Vượng - Uỷ viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư sẽ thay thế Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và kiêm chức Chủ tịch nước, và ông Trọng sẽ đảm trách vai tṛ cố vấn đến năm 2021. Đáng chú ư là thời gian gần đây, ông Vượng có quan hệ gần gũi với Bắc Kinh hơn hẳn ông Trọng. Chuyến thăm Trung Quốc từ ngày 19-23/8/2018 của ông Trần Quốc Vượng đă cho thấy điều đó.

 

Không ít người hy vọng vấn đề nhất thể hóa chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch Nước sẽ tạo ra những chuyển biến tích cực cho các vấn đề kinh tế, chính trị và xă hội ở Việt Nam trong thời gian tới. Song vẫn với các khuôn mặt ban lănh đạo Việt Nam cũ kỹ, già nua và bảo thủ như hiện nay th́ những suy nghĩ đó cũng sẽ trở nên vô vọng.

V́ cái gốc của vấn đề, không đơn giản chỉ là việc cần có một chức danh đứng đầu nhà nước có quyền lực thực sự, mà nó nằm ở sự đ̣i hỏi có được một thể chế chính trị tiến bộ, chấp nhận sự cạnh tranh chính trị. Đó mới là cái cốt lơi của vấn đề. Nếu không th́ tất cả cũng chỉ là chuyện thay b́nh mới mà rượu vẫn cũ.

 

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do

 

Trích: RFA 01.10.18

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                       

hay       www.dcvapt.net                  

                                                     

                                                     

Email: dcvapt@gmail.com

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục