DC&PT - Thời Sự 2018

 

Ba thách thức trong mô h́nh phát triển

và bài toán đặc khu kinh tế

TTO - Dự án xây dựng đặc khu kinh tế nên được đặc biệt coi trọng và cần được thiết kế hết sức thận trọng. Nó nên gồm hai đạo luật là Tổ chức quản lư đặc khu kinh tế và Chính sách ưu đăi cho đặc khu kinh tế.

 

 

 

 

 

 

TS Vũ Minh Khương - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Các ư kiến phong phú mà phần đông là trái chiều về dự thảo Luật đặc khu kinh tế (ĐKKT) mà Quốc hội đang bàn là những tín hiệu mạnh mẽ cho thấy Việt Nam cần nhận thức thấu đáo không chỉ về sự non yếu của dự thảo luật này, mà quan trọng hơn, là những những khiếm khuyết của mô h́nh phát triển hiện tại cho dù nó đă đem lại những thành công ấn tượng trong 30 năm đổi mới vừa qua. 

Bài viết này chỉ ra ba thách thức lớn trong mô h́nh phát triển hiện nay của Việt Nam và tŕnh bày một số suy nghĩ về đề án xây dựng các ĐKKT. 

Trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước những những biến động chưa từng có trên toàn cầu với những cơ hội và thách thức rất lớn, bài viết này muốn góp phần t́m ra phương cách giúp đẩy nhanh công cuộc phát triển của đất nước ta trên chặng đường phía trước.

Ba thách thức lớn trong mô h́nh phát triển hiện tại

Thách thức thứ nhất là sự thiên lệch trong nỗ lực xây đắp bốn trụ cột phát triển: thị trường, nhân lực, thể chế và văn hóa. 

Đó là sự chú trọng thiên lệch vào trụ cột thị trường và sự coi nhẹ ba trụ cột nhân lực, thể chế và văn hóa. 

Trong đó, coi nhẹ trụ cột nhân lực làm người dân thiếu ḷng tự trọng và khiếm khuyết trong năng lực vươn lên. Coi nhẹ trụ cột thể chế làm người dân mất ḷng tin vào hệ thống chính trị. Coi nhẹ trụ cột văn hóa làm xă hội sa sút về ḷng nhân bản và sự gắn kết cộng đồng. 

Sự thiên lệch này không chỉ gây ra những tổn hại trước mắt như t́nh trạng tội phạm gia tăng và sự hoành hành của các loại "c̣" trong giao dịch xă hội mà c̣n làm đất nước tê liệt khả năng đề kháng khi có khủng hoảng trong khu vực hoặc thế giới.

Thách thức thứ hai là thiếu tầm nh́n chiến lược trong phát triển. Đề xuất và nỗ lực của nhiều bộ ngành và địa phương vẫn nặng về tháo gỡ khó khăn hơn là thiết lập nền tảng cho đất nước tiến gần hơn tới mục tiêu phía trước. 

Mối quan tâm hàng đầu của cán bộ quản lư vẫn là dự án đầu tư chứ không phải dự cảm phải tạo ra những cải biến sâu sắc để đất nước đi lên. 

Chúng vẫn chưa có nỗ lực căn bản và hệ thống để cùng toàn dân hiểu rơ đất nước hiện đang ở đâu trên chặng đường phát triển và sẽ đi đến đâu và đi thế nào trong chặng đường 30 năm phía trước.

Thách thức thứ ba là sự mắc kẹt trong "cạm bẫy năng lực". 

Trong tổng kết về phát triển, cạm bẫy năng lực được định nghĩa là niềm tin thái quá của nhà hoạch định chính sách vào tính vạn năng của những công cụ đă giúp họ thành công trong quá khứ. 

Cạm bẫy này không chỉ làm họ say sưa khai thác công cụ này mà c̣n làm họ sao nhăng nỗ lực đầu tư vào những yếu tố then chốt và căn bản, đặc biệt khi t́nh thế đă đổi thay làm công cụ cũ mất đi hiệu lực vốn có. 

Việt Nam đă dùng tối đa công cụ "ưu đăi" và đă thu được nhiều kết quả ấn tượng. Tuy nhiên mắc kẹt trong "cạm bẫy năng lực" với công cụ "ưu đăi" không chỉ khó đem lại thành công mong đợi mà c̣n có thể gây ra những hậu quả khôn lường. 

Kinh nghiệm có được từ chính sách ưu đăi dành cho các dự án luyện thép Formosa và lọc dầu Nghi Sơn cần được chia sẻ rộng khắp trong cán bộ và nhân dân như những bài học đắt giá.

Về dự thảo luật ĐKKT hiện Quốc hội đang thảo luận

Với khát vọng đẩy nhanh công cuộc phát triển, quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong thí điểm xây dựng các ĐKKT là rất đáng trân trọng. Quyết tâm này sẽ đem lại thành công lớn nếu nó là biểu tượng của sự kết hợp giữa ư chí dân tộc và trí tuệ thời đại. 

Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết để quyết tâm này thành công là nó tạo nên minh chứng rằng Việt Nam có thể vượt qua ba thách thức phát triển trên và bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó con người, thể chế, văn hóa cùng thị trường sẽ là những trụ vững vàng của công cuộc phát triển. 

Tầm nh́n chiến lược cùng con người, văn hóa và thể chế ưu tú sẽ là động lực chủ đạo để các ĐKKT và cả Việt Nam tiến rất nhanh về mục tiêu phía trước.

Dự thảo Luật ĐKKT hiện đang tŕnh Quốc hội c̣n nhiều khiếm khuyết không thể bỏ qua. Nó không chỉ chưa tạo nền tảng cho các ĐKKT vượt qua các thách thức của mô h́nh phát triển hiện tại như đă tŕnh bày ở trên mà c̣n làm cho các thách thức này thêm nghiêm trọng. 

Với cách tiếp cận của dự thảo này, các trụ cột con người, thể chế và văn hóa cũng như tầm nh́n chiến lược sẽ không mạnh lên trong khi "cạm bẫy năng lực" thiên lệch về "ưu đăi" sẽ càng thắt chặt. 

C̣ đất, đầu cơ, cờ bạc, tội phạm và tham nhũng chắc chắn sẽ là tin hàng ngày về các ĐKKT nếu chúng ta thông qua dự luật này.

Cũng cần nói thêm, nhiều điều khoản trong dự luật hiện tại quá chi tiết mà lại thiếu ư nghĩa và không chiến lược. 

Chẳng hạn điều 41 (cửa hàng miễn thuế): "Một người được mua một lần trong 1 ngày và không quá 4 lần trong 30 ngày liên tục". Đặc biệt các điều khoản về miễn thuế thu nhập cá nhân gây thiệt tḥi lớn cho ngân sách nhưng động lực khuyến khích lại hạn chế.

Một số đề xuất về xây dựng ĐKKT

Dự án xây dựng ĐKKT nên được đặc biệt coi trọng và cần được thiết kế hết sức thận trọng. Nó nên gồm hai đạo luật. Đạo luật thứ nhất là về Tổ chức và quản lư ĐKKT (Luật TCQL). Đạo luật thứ hai là Chính sách ưu đăi cho ĐKKT (Luật CSƯĐ)

Luật TCQL nên ra đời trước. Nó cho phép địa phương lập ĐKKT với mô h́nh quản lư có đẳng cấp quốc tế, có thể tương đồng với mô h́nh Singapore. 

Địa phương sẽ lựa chọn cán bộ ưu tú nhất từ trong tỉnh và ngoài tỉnh để bổ nhiệm vào bộ máy quản lư ĐKKT của ḿnh. 

Bộ máy quản lư ĐKKT do vậy sẽ chỉ gồm những cán bộ giỏi, làm việc hết ḷng và có tầm nh́n thôi thúc về tương lai. 

Lương và đăi ngộ cho các cán bộ này có mức cạnh tranh cao trên thị trường lao động. Đổi lại, các cán bộ này phải kê khai minh bạch mọi tài sản ḿnh có và được giám sát chặt chẽ. Đồng thời, các thiết chế quản lư hiện đại sẽ được áp dụng. 

Đặc biệt thông tin về từng lô đất, người sở hữu và giao dịch từng ngày sẽ được thể hiện minh bạch mà người dân ở bất cứ đâu cũng có thể tiếp cận qua mạng Internet (kinh nghiệm Singapore). 

Khi Luật TCQL ra đời, Vân đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc được áp dụng ngay trong khi tất cả các tỉnh khác đều có thể đăng kư cho một địa bàn của ḿnh áp dụng mô h́nh này.

Luật CSƯĐ chỉ nên ra đời sau khi Luật TCQL đă tạo nên những thành quả sống động và tạo được niềm tin của nhân dân.

Các ưu đăi cần có nghiên cứu và tham khảo thấu đáo kinh nghiệm các nước. Chúng ta nên lập một hội đồng gồm những chuyên gia ưu tú soạn thảo luật này.

Thay lời kết

Mong ước của mọi thế hệ người Việt Nam là được nh́n thấy tương lai tươi sáng của đất nước ḿnh. Nỗ lực xây dựng ĐKKT cần thấy hết sứ mệnh lớn lao của thử nghiệm tiên phong trong thực hiện ước mơ này. 

Xây dựng ĐKKT là bước đi đột phá, rất cần được trân trọng và ủng hộ, một khi nó có được những yếu tố nền tảng cốt yếu cho sự thành công. 

Đó là ánh mặt trời của sự minh bạch, bầu dưỡng khí của ḷng dân, và nguồn sinh lực của hiền tài quốc gia và trí tuệ nhân loại.

TS. VŨ MINH KHƯƠNG (ĐHQG Singapore)

 

Trích: Tuổi trẻ 06.06.18

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                       

hay       www.dcvapt.net             

                                          

                                          

Email: dcvapt@gmail.com  

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục