DC&PT - Thời Sự 2019

David Hutt: 'Việt Nam sẽ mất đảng nhanh hơn nếu liên kết với Trung Quốc'

  

Bản quyền hình ảnh Getty Images/Illustration by BBC

Image caption Theo nhà báo David Hutt căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc khiến Việt Nam ở thế tiến thoái lưỡng nan

Trước t́nh trạng cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đang leo thang, Hà Nội ngày càng khó giữ được sự cân bằng trong liên hệ ngoại giao với hai cường quốc đối thủ, tác giả David Hutt b́nh luận.

David Hutt, nhà báo làm việc tại Á châu, chuyên viết trong mục 'Đông Nam Á' của The Diplomat, đưa ra nhận định này trong bài ''Cạnh tranh giữa Mỹ và TQ khiến Việt Nam khó xoay sở''.

Trả lời phỏng vấn của BBC News Tiếng Việt hôm 10/12, David Hutt giải thích rằng Hà Nội thật ra không có lựa chọn nào hơn là giải pháp ngoại giao - có vẻ không hữu hiệu, trước một Trung Quốc ngày càng trở nên táo bạo và không có lư do ǵ phải nhượng bộ.

T́nh trạng được David Hutt gọi là tiến thoái lưỡng nan này xảy ra là v́, theo ông, bận tâm lớn nhất của Hà Nội là không muốn mất chế độ cộng sản, v́ thế mọi quyết định liên quan đến chính sách ngoại giao đều bị nỗi ám ảnh sợ mất đảng chi phối.

Thế nhưng ông cũng cho rằng Việt Nam cũng không muốn mất nước (khẳng định chủ quyền trên vùng Biển Đông), v́ nếu để mất nước th́ ''tính chính danh của nhà nước Việt Nam sẽ bị đe dọa.''

 Giữa thế tiến thoái lưỡng nan này, David Hutt kết luận rằng Hà Nội sẽ mất đảng nhanh hơn nếu liên kết với Trung Quốc.

Presentational grey line

David Hutt: Vấn đề của Hà Nội là, khi Trung Quốc trở nên táo bạo hơn, Hà Nội mất đi nhiều lựa chọn. Hiện tại, những ǵ Việt Nam có chỉ là ngoại giao. Hà Nội cố gắng đàm phán trực tiếp với Bắc Kinh, điều này đôi khi có kết quả, nhưng biện pháp ngoại giao đ̣i hỏi Bắc Kinh phải tử tế.

Trung Quốc giờ đă xây các đảo nhân tạo ở Biển Đông, nên các tàu của họ không cần phải quay trở lại đất liền để lấy thêm nguyên liệu, v́ vậy họ có thể quấy rối tàu biển Việt Nam thường xuyên hơn và lâu hơn.

Ngoài ra, nếu Bắc Kinh thuyết phục được ASEAN kư kết bộ Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông với các điều khoản Bắc Kinh muốn, th́ chẳng lâu sau đó Hà Nội có thể sẽ buộc phải ngừng khoan dầu với các đối tác nước ngoài - hiện đang là các công ty Mỹ và Nga, cũng như tham gia hợp tác quân sự với Mỹ. V́ vậy, Hà Nội sớm có thể mất đi pḥng thủ chính của ḿnh.

Hà Nội c̣n có những lựa chọn nào khác? Việt Nam không thể đụng độ quân sự v́ quân đội của họ yếu hơn hẳn so với Trung Quốc, và tại thời điểm này, nếu có chiến tranh, Hà Nội không tin là Mỹ sẽ đến hỗ trợ. Điều tôi muốn nói là Hà Nội cần nghĩ ra những ư tưởng mới và không thể phụ thuộc vào mong muốn rằng t́nh huống nguyên trạng sẽ kéo dài.

Ví dụ, ông Trọng hoặc ông Phúc có thể đến Washington, nâng cao quan hệ đối tác của họ thành một đối tác chiến lược, và thậm chí đưa ra ư tưởng về một liên minh hiệp ước - để nếu có cuộc tấn công vào Việt Nam th́ Hoa Kỳ sẽ phải đáp trả.

Điều này sẽ thay đổi chính sách đối ngoại được quyết định vào thập niên 1990 của Việt Nam. Mọi thứ bây giờ rất khác xưa và Hà Nội cần phải bắt đầu có những suy nghĩ vượt ra ngoài khuôn khổ nếu muốn làm chủ được t́nh h́nh. Thật thế, Hà Nội đang đối mặt với nguy cơ không chủ động thích ứng được với các sự kiện chung quanh.

Hà Nội đang ở thế tiến thoái lưỡng nan. Tuy nhiên, vấn đề là h́nh như họ không có vẻ như muốn ra khỏi vị trí đó, nơi họ ngày càng bị đẩy sâu vào hơn.

Presentational grey line

BBC:Bài viết của ông trích dẫn câu châm ngôn ''chơi với Mỹ mất chế độ, chơi với Trung Quốc mất nước''. Theo ông th́ nếu bắt buộc phải chọn, Hà Nội sẵn ḷng bỏ chủ nghĩa cộng sản hơn hay sẵn ḷng bỏ lănh thổ hơn?

David Hutt: Ồ, họ không muốn bỏ cái nào. Tôi đoán là Đảng Cộng sản có lẽ muốn tự cứu ḿnh nhiều hơn. Nhưng bây giờ đảng và nước gắn liền với nhau. Tôi nghĩ rằng, ngoài tăng trưởng kinh tế, bảo vệ lănh hải Việt Nam ở Biển Đông giờ đây là điều duy nhất mang lại đến cho đảng chút tính hợp pháp. Từ bỏ khẳng định chủ quyền ở Biển Đông là điều tôi cho là có thể khiến đảng Cộng sản Việt Nam bị sụp đổ.

Presentational grey line

BBC: Ông nhận định rằng nguy cơ dẫn đến sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản Việt Nam sẽ cao hơn nếu Hà Nội liên kết với TQ thay v́ nghiêng hẳn về phía Mỹ. Xin giải thích tại sao.

David Hutt: Đúng! Việt Nam sẽ có thể mất đảng nhanh hơn nếu liên kết với Trung Quốc.

Trước hết, theo tôi, chủ nghĩa dân tộc chống Trung Quốc ở Việt Nam hiện nay mănh liệt đến mức nó thực sự đe dọa Đảng Cộng sản. Nguyễn Tấn Dũng quản lư tinh thần bài Trung khá tốt khi ông c̣n là Thủ tướng, như trong các sự kiện năm 2012. Nhưng kể từ năm 2016, nhiều người dân Việt Nam bây giờ cho rằng thấy nhiều lănh đạo của Đảng hiện nay, đặc biệt là những người như Nguyễn Phú Trọng, là tay sai của Bắc Kinh.

Hăy nh́n vào các cuộc biểu t́nh chống Luật Đặc khu năm ngoái hoặc các cuộc biểu t́nh chống Formosa năm 2016; đó là những sự kiện khiến công chúng Việt Nam thực sự tức giận và đang dẫn đến cuộc tranh luận gay gắt trong đảng. Nếu Đảng Cộng sản Việt Nam hoàn toàn liên kết với Bắc Kinh, trong trường hợp đó sẽ phải từ bỏ chủ quyền của ḿnh ở Biển Đông, tôi nghiêm túc nghĩ rằng điều đó nó sẽ dẫn đến sự tức giận công khai đến mức Đảng Cộng sản bị đe dọa.

Bản quyền hình ảnh David Hutt

Image caption David Hutt: Đảng CSVN sẽ sụp đổ nhanh hơn nếu Hà Nội liên kết với Trung Quốc

Thứ hai, chính phủ Hoa Kỳ không có mục đích thay đổi chế độ, tạo ''diễn biến ḥa b́nh'' hay sự ''tự chuyển hóa'' ở Việt Nam. Họ muốn từ Hà Nôi một chính phủ thân thiện, phản đối sự bành trướng của Trung Quốc, điều mà Đảng Cộng sản Việt Nam hiện đang làm. Các dân biểu Mỹ nói đúng, chính quyền Hoa Kỳ đă vuốt ve Việt Nam. Hăy nh́n cách họ nhân nhượng với Việt Nam, chẳng hạn như khi Obama rút lệnh cấm bán vũ khí mà không bắt Hà Nội phải có bất kỳ tiến bộ nhân quyền lớn nào.

So sánh điều này với cách Mỹ đối phó với Campuchia hoặc Thái Lan. Tập đoàn Podesta, với mối liên hệ chặt chẽ với Đảng Dân chủ và Trump, đă vận động chính phủ Việt Nam trong nhiều năm và giết chết các dự luật đ̣i hỏi VN phải có nhiều tiến bộ về nhân quyền của Hoa Kỳ. John Kerry cũng bị cáo buộc đă làm việc chăm chỉ trong vai tṛ Bộ trưởng Ngoại giao để ngăn chặn bất kỳ dự luật nào như vậy đi qua Quốc hội.

Nhưng nếu Việt Nam không c̣n tranh chấp chủ quyền với Bắc Kinh ở Biển Đông và không c̣n đưa ra một thái độ chống Trung Quốc trong ASEAN, th́ Mỹ không có lư do ǵ để nâng niu Việt Nam. Nếu Hà Nội gắn kết chặt chẽ hơn với Bắc Kinh, th́ Mỹ sẽ t́m cách thay đổi chế độ ở Hà Nội. Và nếu Hà Nội liên kết chặt chẽ hơn với Bắc Kinh, người dân Việt Nam phản đối với con số lớn chưa hề thấy trong nhiều thập niên. Theo tôi, Đảng Cộng sản có nhiều thứ để mất trong nước và quốc tế nếu nó nghiêng hẳn về với Bắc Kinh hơn với Washington.

Presentational grey line

BBC:Gỉa sử nhận định vừa rồi là đúng, ông có nghĩ rằng Hà Nội cũng nhận ra điều đó và v́ thế không muốn hoàn toàn liên kết với Trung Quốc, hay là họ có những lư do khác để không muốn làm như vậy?

David Hutt: Tôi nghĩ rằng Đảng Cộng sản, trước hết, không thích thay đổi. Nó muốn mọi thứ, trong nước và quốc tế, được giữ nguyên trạng như hiện tại. Xét cho cùng, nền kinh tế Việt Nam đang phát triển, Việt Nam đang được quốc tế đánh giá cao hơn - ví dụ, có ghế trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc - và Đảng Cộng sản vẫn nắm quyền.

V́ vậy, với các nhà lănh đạo đảng mọi thứ bây giờ khá tốt. Nhưng mọi thứ cũng đang thay đổi và tôi không nghĩ rằng Đảng Cộng sản, về bản chất, giỏi thích nghi với thay đổi. Về mặt tư tưởng, họ muốn gần gũi với Bắc Kinh, với tư cách là anh em họ xă hội chủ nghĩa, và chắc chắn họ nghi ngờ ‎ư đồ của Hoa Kỳ - mặc dù, như tôi đă nói trước đây, nỗi sợ về sự tiến hóa ḥa b́nh của Hà Nội thực sự không phù hợp với thực tế.

Tôi không thấy có các phe thân Mỹ hoặc thân Trung Quốc trong đảng - Tôi nghĩ rằng nhận định này từ đâu đó là điều đă bị cường điệu hóa. Nhưng hiện Hà Nội đang đứng trước một t́nh huống rất khó khăn phải giải quyết.

Nếu không làm ǵ và hy vọng rằng mọi việc sẽ c̣n ở nguyên trạng, Hà Nội có nguy cơ không thể chủ động thích ứng được với các sự kiện. Nhưng nếu liên kết chặt chẽ hơn với Mỹ, Việt Nam có nguy cơ chiến tranh với Trung Quốc và các vấn đề kinh tế. Mặt khác, nếu nó liên kết chặt chẽ hơn với Trung Quốc, họ sẽ mất quyền khẳng định chủ quyền ở Biển Đông và có nguy cơ khiến Washington ngày càng tức giận và có biện pháp trừng phạt.

V́ vậy, như tôi đă viết trong bài, Hà Nội phải chọn một con đường ít xấu nhất, và đó là một quyết định thực sự khó khăn. Tôi chỉ muốn nói đây là một quyết định mà Hà Nội sẽ phải đưa ra vào một lúc nào đó.

Presentational grey line

BBC: Điều ǵ cần xảy ra để giúp Hà Nội thoát khỏi t́nh huống khó lường này? Và nếu được hỏi, ông khuyên chính phủ Việt Nam nên làm ǵ?

David Hutt: Tự hào về điều ḿnh là người ủng hộ phong trào dân chủ hóa Việt Nam, và những người dũng cảm đấu tranh cho quyền tự trị của chính họ - như Phạm Chí Dũng vừa bị bắt tháng trước - tôi sẽ khuyên Đảng Cộng sản cải cách hệ thống chính trị, cho các đảng độc lập được phép hoạt động và cho người dân Việt Nam có được bầu cử dân chủ thực sự. Tôi nói điều này với tất cả sự chân thành và cẩn trọng.

Vấn đề đối với Hà Nội ngay bây giờ là chính sách đối ngoại chỉ đứng hàng thứ yếu so với sự tồn tại của Đảng Cộng sản. Đảng Cộng sản nghĩ về vị trí của chính ḿnh trước, rồi mới nghĩ đến chính sách đối ngoại.

V́ vậy, nếu Việt Nam bắt đầu dân chủ hóa, th́ chính sách đối ngoại sẽ trở nên đơn giản hơn: Hà Nội sẽ không phải lo lắng về việc Mỹ muốn đổi chế độ; sẽ phải lo lắng về việc xúc phạm người anh em xă hội chủ nghĩa ở Bắc Kinh; và sẽ không c̣n phải lo lắng là những người bất đồng chính kiến muốn nổi loạn và lật đổ toàn bộ hệ thống nhà nước.

Tâm trạng luôn lo lắng về sự sống c̣n của đảng CSVN là nguyên nhân tạo ra t́nh cảnh tiến thoái lưỡng nan này. Lịch sử dạy chúng ta rằng chính sách đối ngoại của các chế độ và nhà nước độc tài hiếm khi tốt về lâu dài, bởi v́ họ luôn thận trọng quá mức về những ǵ xảy ra trong nước.

Trong một nền dân chủ, nếu một chính sách đối ngoại thất bại, th́ sau cuộc bầu cử, chính phủ mới bước vào sẽ t́m cách giải quyết t́nh h́nh - và nhà nước vẫn tương đối ổn định. Chỉ cần nh́n vào các sự kiện ở Mỹ sau khi Mỹ bị thua trận trong cuộc chiến Việt Nam, đă không có bất kỳ vấn đề chính trị hay cuộc cách mạng lớn nào. Nhưng ở một quốc gia độc tài như Việt Nam, một chính sách đối ngoại thất bại có thể sẽ gây ra một cuộc cách mạng có nguy cơ tàn phá hủy toàn bộ nhà nước. Nguy cơ này khiến chính phủ thận trọng hơn, bảo thủ hơn và luôn tự phải lo lắng về sự sống c̣n hơn.

 

Trích: BBC 11.12.19

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                                                  

hay       www.dcvapt.net                                     

                                                                     

                                                                                            

Email: dcvapt@gmail.com                                                 

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục  

 

  •