DC&PT - Thời Sự 2019

Đi t́m ch́a khóa giải mă

'sự im lặng' của Ḥa thượng Trí Quang

 

LGT DC & PT: Sau năm 1975, sự im lặng của TT Thích Trí Quang trước chế độ độc tài CS, trong một khía cạnh nào đó, cho thấy bản lănh chính trị thái độ dấn thân v́ đạo pháp và đân tộc của ông có hoàn cảnh phát huy dưới chế độ Cộng ḥa Miền Nam nhưng đă không c̣n cháy bùng, không có điều kiện hoạt động, vận động dưới sự cai trị của CSVN. V́ vậy, có sự nhận định t́nh h́nh và hành động khác biệt với TT Thích Quảng Độ.

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Image caption Thượng tọa Thích Trí Quang (ngồi giữa, nh́n thẳng), một lănh tụ của phong trào Phật giáo ở miền Trung và miền Nam Việt Nam những năm 60 của thế kỷ trước

Sự 'im lặng' của Ḥa thượng Thích Trí Quang, một lănh tụ của các phong trào đấu tranh sôi động của Phật giáo Việt Nam thời chiến, người được cho là đă từng làm 'rúng động' nước Mỹ, từ sau ngày 30/4/1975 có thể được nh́n nhận như thế nào là một chủ đề được các khách mời Bàn tṛn thứ Năm tranh luận tuần này.

Bên cạnh đó, các ư kiến cũng gợi ư những cách tiếp cận đối với sự thật lịch sử khi cố gắng t́m câu trả lời cho câu hỏi thực chất nhân vật lịch sử và giai đoạn lịch sử đầy biến động, có liên quan tới các phong trào Phật giáo Việt Nam và vai tṛ lịch sử của Ḥa thượng Trí Quang, người vừa qua đời ở Việt Nam, hưởng thọ 96 tuổi, ra sao.

 

Trước hết, từ California, Hoa Kỳ, ông Mặc Lâm, nhà báo từng nhiều năm làm việc tại RFA Tiếng Việt, nêu quan điểm với cuộc hội luận hôm 14/11/2019:

"Về sự im lặng của Ḥa thượng Thích Trí Quang từ sau tháng Tư 1975 đến bây giờ, chúng ta ai cũng ngạc nhiên và có rất nhiều câu hỏi đặt ra xung quanh thái độ này của Ḥa thượng.

"Nhưng chúng tôi nghĩ rằng, chung quy đó là quyền tự do biểu đạt của từng người một trong thế giới này và khi Ḥa thượng đă xuống đường, đă đem bàn thờ Phật xuống đường hay là là đă biểu t́nh (tuyệt thực) trong ṿng 100 ngày, cũng như những hoạt động khác, để chống lại một chế độ mà Ḥa thượng cho rằng đă không phù hợp với Việt Nam, th́ đó cũng là một quyền tự do của người tu hành, kể cả người tu hành đó là Phật giáo, Công giáo hay bất cứ một tôn giáo nào khác.

"Chúng tôi rất trân trọng những chuyện đó. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh Việt Nam bao nhiêu năm nay, mà Ḥa thượng không lên tiếng một chút nào, th́ người dân cũng có quyền của họ về suy nghĩ về thái độ sống và thái độ tranh đấu của Ḥa thượng, trước đây, nó đă rất mạnh mẽ và rất là dấn thân, nhưng bây giờ lại im lặng hoàn toàn như vậy, th́ người dân cũng có thể đánh giá rằng đây là một thái độ có vẻ là nó bị khuất phục trước cường quyền, hay là một thái độ mà ngài có thể là ăn năn.

"Hay là có thể cảm thấy rằng bây giờ nếu có chống lại chế độ hiện thời đi nữa, th́ cũng không đi tới đâu. Cho nên đó là suy nghĩ riêng của ngài mà chúng ta không ai có thể đoán được, hay xét đoán được qua hành động của ngài."

Vắng mặt hậu 75 và mục tiêu đă đạt?

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Image caption Có nhiều giả thuyết với quan điểm khác nhau, thậm chí tranh căi về vai tṛ, di sản của Ḥa thượng Thích Trí Quang, người vừa viên tịch ở Huế, hưởng thọ 96 tuổi

Từ Marseille, nhà biên khảo Trương Nhân Tuấn nói với Bàn tṛn:

"Ḥa thượng Thích Trí Quang cho đến năm 1975 chỉ tóm lược trong ba thứ thôi, đó là: tranh đấu, tranh đấu và tranh đấu. Thứ nhất là tranh đấu cho công lư, giành lại công lư cho Đạo Phật trước sự đàn áp; và thiên vị Thiên Chúa Giáo của chính quyền Ngô Đ́nh Diệm.

"Thứ hai là tranh đấu cho đạo pháp và dân tộc; thứ ba là tranh đấu lật đổ chế độ độc tài gia đ́nh trị Ngô Đ́nh Diệm để thực hiện hai mục tiêu vừa nói. Th́ bây giờ, đến nay, mục tiêu thứ ba đă hoàn tất từ 56 năm, gần một đời người.

"Vậy hai mục tiêu giành lại công lư cho đạo Phật, th́ Ḥa thượng Trí Quang đă làm ǵ được cho đạo Pháp và dân tộc? Đă thực hiện được ǵ hay chưa?

"Thứ nhất là vấn đề tranh đấu cho công công lư, nội dung giành lại công lư cho đạo Phật trước sự đàn áp và thiên vị Thiên Chúa Giáo của chính quyền ông Diệm, câu hỏi đặt ra cho quư vị Phật tử... là công lư đă thiết lập hay chưa? Đạo Phật hiện nay có được quyền tự do tín ngưỡng hay không? Hai vấn đề này tôi không lạm bàn, nhưng theo tôi công lư ở Việt Nam bây giờ chỉ là một diễn viên hài mà thôi.

"Cái thứ hai là tranh đấu cho dân tộc, th́ câu hỏi thứ hai tôi đặt ra là Phật Giáo ở đâu trong ḷng dân tộc? Đặc biệt đặt ra cho hậu duệ của Ḥa thượng Thích Trí Quang...

"Câu hỏi đó đến nay chưa ai trả lời hết. Phật giáo của Ḥa thượng Trí Quang vắng mặt ở hầu hết những biến cố, những tai ương đă xảy ra cho dân tộc Việt Nam từ năm 1975 đến nay.

"Cá nhân tôi cho rằng phong trào tranh đấu của Ḥa thượng Thích Trí Quang đă mở cửa đưa cho dân tộc Việt Nam vào một giai đoạn khốc liệt nhất trong lịch sử của dân tộc Việt Nam. Nội chiến chấm dứt th́ hai mục tiêu đạo pháp và dân tộc và công lư vẫn chưa đạt được.

"Đến ngày hôm nay người dân biết chết, vẫn phải đi, báo chí Anh quốc bây giờ cũng nhắc lại câu là "nếu cột đèn có chân, th́ cây cột đèn cũng vượt biên", th́ rơ ràng mục tiêu dân tộc của thầy Trí Quang c̣n xa lắm, rất là xa, chưa đạt tới đâu.

"Cái thứ ba là tranh đấu lật đổ chế độ độc tài gia đ́nh trị Ngô Đ́nh Diệm, mục tiêu này, thầy Trí Quang đă thành công hoàn toàn, nhưng vấn đề đặt ra là thực hiện hai mục tiêu đó để làm ǵ, khi hai mục tiêu chúng ta vừa nói là tranh đấu cho đạo pháp và dân tộc không thực hiện được?

"Vấn đề là cho rằng chế độ của ông Ngô Đ́nh Diệm là độc tài, gia đ́nh trị, th́ bây giờ ḿnh cũng nên nh́n lại, nếu chúng ta so sánh bây giờ giữa ông Diệm và ông Hồ, hay là ông Diệm với những lănh đạo châu Á cùng thời là Ferdinand Marcos, Tưởng Giới Thạch hay là Sukarno, hay là Mao Trạch Đông, th́ rơ ràng ông Diệm là một người hiền ḥa, bao dung, có đạo đức, thanh bạch hơn hẳn những ông kia...

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Image caption Phong trào Phật giáo Việt Nam ở miền Trung và miền Nam đă có những giai đoạn rất sôi động trong thập niên 1960 và trước 30/4/1975

"Ông Diệm, tôi thấy không có độc tài, ở một đất nước mà trong t́nh trạng chiến tranh, tự vệ ư thức hệ nữa, mà ư kiến chính trị gia, tôn giáo, được hưởng đầy đủ các thứ quyền tự do hết, c̣n hơn cả Malaysia hay là Indonesia bây giờ nữa, theo tôi ḿnh so sánh những ǵ ḿnh có thể so sánh được, nếu ông Diệm là độc tài, th́ bây giờ ḿnh đă nh́n thấy sự thật đó là như thế nào rồi," ông Trương Nhân Tuấn nêu quan điểm từ góc độ cá nhân.

'Không thể đổ tội cho một người'

Tiến sỹ triết học, nhà nghiên cứu Phật giáo Thái Kim Lan trước hết phản biện một số quan điểm liên quan Ḥa thượng Thích Trí Quang và nêu quan điểm về bản chất t́nh h́nh chính trị của giai đoạn lịch sử hơn một nửa thế kỷ trước, có liên quan tới các phong trào Phật giáo ở miền Trung và miền Nam Việt Nam, bà nói:

 

 

"Trước hết, tôi muốn nói như thế này là nhận định lịch sử phải khách quan và rất kỹ lưỡng, b́nh tĩnh nữa. Bởi v́ nếu chúng ta dùng chữ sai, th́ sai một li là đi một dặm. Dùng chữ "tiếp tay", là tôi không đồng ư.

"Ví dụ như dùng chữ tiếp tay là cuộc vận động Phật giáo, hoặc là Ḥa thượng Thích Trí Quang đă tiếp tay cho Cộng sản, tôi không đồng ư. Tôi không đồng ư ở cái chỗ trong lúc cuộc vận động Phật giáo xảy ra, th́ mục tiêu của Phật giáo lúc ấy rất là ḥa hoăn, chỉ muốn chính quyền ông Diệm chấp nhận sự b́nh đẳng tôn giáo.

"Và chấp nhận thứ hai là những nạn nhân của cái đêm Phật đản phải được bồi thường, chính tôi là một trong những người đi tuyệt thực để đ̣i sự thực thi công bằng như vậy.

"Th́ trong mục tiêu này, không bao giờ có vấn đề tiếp tay cho Cộng sản một chút nào cả, nếu có sự tiếp tay, th́ có thể những chuyện xảy ra là sau này, mà đó là xảy ra bên ngoài, chứ không phải là tự thân của cuộc vận động 1963. Thành thử chữ "tiếp tay", chúng ta nên cẩn thận để sử dụng.

"Điểm thứ hai là vấn đề lật đổ ông Ngô Đ́nh Diệm không có ở trong chương tŕnh của cuộc vận động 1963, mà chúng tôi khẳng định là mặc dù có nhiều cái giải thích khác nhau, nhưng mục tiêu và cuộc tự thiêu của Ḥa thượng Thích Quảng Đức chỉ muốn đánh động sự công bằng, tinh thần công bằng mà ông Ngô Đ́nh Diệm và chính quyền Ngô Đ́nh Diệm nên chú trọng.

"Chứ không phải là có tính cách lật đổ chính trị. Chính trị là người Mỹ làm và chính trị là các tướng lănh, nhưng mà thực ra chính quyển đă đẩy. Nếu chúng ta đọc lịch sử một cách đúng đắn và có tư liệu hẳn hoi, th́ chúng tay thấy rơ ràng là chính quyền càng ngày càng đẩy người Phật tử cũng như quần chúng không đứng về phe của chính quyền nữa.

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Image caption Chính quyền của Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm đă chịu nhiều chỉ trích và cáo buộc cho rằng đă thiên vị Công giáo và ngược đăi, đàn áp Phật giáo

"Bởi v́ chính quyền đă buộc tội, cáo buộc tất cả đều là Cộng sản, mà chúng tôi thực sự lúc đó là sinh viên, rất là trong sáng, ngây thơ, không có một chút ǵ là chúng tôi nghĩ chúng tôi theo Cộng sản cả. Chúng tôi chỉ thấy nhà Chùa và người dân bị đánh đập và tuyệt thực, chúng tôi can thiệp, chúng tôi muốn đứng ra.

"Và đó là một tinh thần tự do ngôn luận, và phải nói đó là một điểm son ở trong chế độ đó, chúng tôi có quyền, chúng tôi đă được nói và chúng tôi được phản đối. C̣n về lịch sử, tại sao Việt Nam sau này rơi vào tay như các ngài nói là "tiếp tay để rơi vào tay Cộng sản", th́ chúng ta phải hỏi tất cả những nhà cầm quyền kế tiếp - trách nhiệm của họ thế nào? Tất cả những hành động của người Mỹ như thế nào?

"Chúng ta không thể nào nói một cách vơ đoán được để mà buộc tội một người được!," Tiến sỹ Thái Kim Lan nói.

'Chánh pháp và hành động'

Từ Paris, Pháp, ông Vơ Văn Ái, một nhà biên khảo và hoạt động Phật giáo chia sẻ quan điểm của ḿnh, đặc biệt về những câu hỏi đặt ra về "sự im lặng" sau 30/4/1975 của Ḥa thượng Thích Trí Quang, ông nói:

"Chúng ta có thể biết rất rơ phê b́nh đó, khi nh́n rằng tất cả những người khác, hay những đảng phái, hay những nhóm bè đứng lên tranh đấu, tố cáo này kia đă đưa lại cái ǵ cho đất nước Việt Nam? Chúng ta vẫn nằm dưới một chế độ độc tài cộng sản.

"Th́ dù có nói lớn hay không nói lớn, vẫn chưa ai làm được ǵ cả. Tôi nghĩ rằng trong trường hợp của cố Đại lăo Ḥa thượng Thích Trí Quang, th́ trong thuật ngữ Phật giáo có một câu nói rằng: nói năng như Chánh pháp, im lặng như Chánh pháp.

"Nghĩa là ngài có nói năng, có phê b́nh, có xuống đường, có biểu t́nh, hay là không có tất cả những việc đó, tất cả những điều đó đều là Chánh pháp, chân lư của Đạo Phật."

Nói về chuyển động của các phong trào Phật giáo trước đây ở miền Nam Việt Nam từ sau mốc 30/4/1975, ông Vơ Văn Ái b́nh luận thêm:

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Image caption Một cuộc biểu t́nh của các tu sỹ Phật giáo yêu cầu lănh đạo chính quyền từ chức (Thượng tọa Thích Trí Quang ngồi chắp tay ở b́a trái)

"Sau năm 1975, cố Đại lăo Ḥa thượng Thích Huyền Quang ở B́nh Định và Đại lăo Ḥa thượng Thích Quảng Độ vẫn tiếp tục con đường đ̣i hỏi công lư và ḥa b́nh cho dân tộc.

"Tất nhiên, không có một sự im lặng, không có một sự thối lui, không có một sự khuất phục nào cả."

Từ Hà Nội, nhà nghiên cứu Triết học và Phật giáo Thái Kim Lan nói thêm:

"Câu cuối cùng của tôi là như thế này, sự im lặng của ngài Thích Trí Quang không phải là sự im lặng. Ông làm việc. Và ông làm việc theo một cách khác. Ông dịch sách và ông đă để lại một gia sản đồ sộ về kinh sách Phật giáo cho người Phật tử.

"Và ông giữ vững quan điểm của ḿnh là sự im lặng này vượt lên trên hết tất cả các tranh căi mà toàn là giả thuyết và ông không bao giờ trả lời," bà nói với Bàn tṛn của BBC News Tiếng Việt.

Mời quư vị bấm vào đường dẫn sau đây để theo dơi Bàn tṛn thứ Năm của BBC News Tiếng Việt về chủ đề vai tṛ lịch sử của Ḥa thượng Thích Trí Quang.

 

Trích: BBC 15.11.19

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                                                  

hay       www.dcvapt.net                                     

                                                                     

                                                                                            

Email: dcvapt@gmail.com                     

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục