DC&PT - Thời Sự 2019

Thấy ǵ quanh vụ báo VN nói

TQ 'cưỡng chiếm Hoàng Sa'?

  

 

Bản quyền hình ảnh other

Image caption Ông Tâm Chánh tiết lộ báo Sài G̣n Tiếp Thị được lệnh phải ngưng đăng hai bài sau của kư sự "Biên giới tháng Hai" của tác giả Huy Đức

Hôm 17/1, làng báo Việt Nam ngạc nhiên trước việc báo Thanh Niên đăng bài "45 năm Trung Quốc cưỡng chiếm Hoàng Sa của Việt Nam: Mưu đồ độc chiếm Biển Đông".Bài viết của tác giả Khánh An mở đầu với câu: "Trung Quốc đă có hàng loạt hành động phi pháp để phục vụ mục tiêu độc chiếm Biển Đông kể từ khi ngang ngược chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam."

"Cách đây 45 năm, Trung Quốc đưa quân cưỡng chiếm toàn bộ quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam vào ngày 19/1/1974 sau khi đă chiếm cụm phía Đông hồi thập niên 1950," bài báo viết.

Giọng điệu mạnh mẽ của bài viết nói trên có thể được xem là chỉ dấu của việc báo chí Việt Nam từ nay có thể nhắc tên "Trung Quốc" khi viết bài kỷ niệm 40 năm chiến tranh Biên giới Việt-Trung vào tháng tới, thay v́ né tránh như mọi năm hay không?Ông Tâm Chánh, cựu tổng biên tập báo Sài G̣n Tiếp Thị, chia sẻ nhận định của ḿnh với BBC hôm 17/1, qua cuộc phỏng vấn dưới đây:

'Ngày này năm 79 là ngày tôi lên biên giới'BBC: Dường như Ban Tuyên giáo năm nay có chỉ thị khác khi báo Thanh Niên đăng bài "45 năm Trung Quốc cưỡng chiếm Hoàng Sa của Việt Nam..."? Ông ngạc nhiên hay thấy b́nh thường khi đọc bài này?Nhà báo Tâm Chánh: Thực ra theo chỗ tôi được biết, những nước cờ như vậy đă được nghe nói chuẩn bị từ rất sớm. Trong Đảng từ lâu cũng đă có ư kiến phạm vi áp dụng "4 tốt 16 chữ vàng" với đồng chí láng giềng, phân biệt rơ việc Đảng với việc nước.

Nhưng có lẽ những ư kiến có cả ở lănh đạo cấp cao ấy chưa đủ sự ảnh hưởng, chưa đủ chiếm thế đa số nên lép vế trong Đảng. Chính trị Việt Nam luôn là một cuộc vận động để đạt đến quyền lực áp đặt quan điểm chính thống trong đảng và xă hội.

 

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Image caption Người dân Lạng Sơn, gồm phụ nữ, trẻ em chạy khỏi thị xă hôm 23/2/1979 sau khi quân Trung Quốc tấn công vào các tỉnh biên giới của Việt Nam

BBC:Trong 10 năm qua, ông đă thấy có những thay đổi ǵ về cách Ban Tuyên giáo chỉ thị báo chí khi viết về cuộc chiến với Trung Quốc, về ngày 17/2?

Nhà báo Tâm Chánh: Sự thay đổi căn bản th́… không có. Vẫn là một quy tŕnh: Ban Tuyên giáo chủ tŕ cùng Bộ Thông tin và Truyền thông, lực lượng an ninh chuyên trách của Bộ Công an tổ chức một lực lượng cộng tác viên chuyên đọc báo, nhận xét về những nội dung xuất hiện trên báo chí.

Thường là cách thức tiếp cận và đánh giá cũ kỹ, không thuyết phục với giới báo chí nhưng họ phải chấp hành.

Thông tin đối ngoại là một lĩnh vực hầu như được chỉ đạo sát sao, tới mức phải đăng ở vị trí nào, độ lớn của bài vở…

Nhưng cũng có một chuyển biến thực sự đáng kinh ngạc là hầu như Ban Tuyên giáo không thể thực hiện quy tŕnh như vậy với báo chí.

Mạng xă hội đă h́nh thành một môi trường thông tin mới mẻ, nhanh chóng, đa dạng và tự do hơn hệ thống báo chí hiện thời nhiều lần, mà người dân lại được tiếp cận hầu như miễn phí.

Nhiều trang cá nhân trên mạng xă hội có sự tín nhiệm cao của cộng đồng, bởi không bị kiểm điểm xử lư, lại có những tiếp cận, tác nghiệp độc đáo. Ngày càng có nhiều các chuyên gia uy tín, những nhân vật có ảnh hưởng "chơi" mạng xă hội cung cấp những thông tin sâu sắc, nóng bỏng, đa diện tạo thành những điểm tựa suy nghĩ cho người đọc trong thời buổi đa dạng thông tin hiện nay.

BBC: Được biết ông viết trên trang cá nhân: "Nhiều năm qua, chúng tôi chưa từng được giải thích về mệnh lệnh không cho báo chí đăng tin về cuộc chiến biên giới". Vậy theo ông, ai sẽ giải thích và sẽ giải thích thế nào?

Nhà báo Tâm Chánh: Tôi rất mong các nhà báo đang là đại biểu Quốc hội chất vấn bộ trưởng Thông tin và Truyền thông, các ủy viên Trung ương Đảng là nhà báo có thể chất vấn lănh đạo Đảng về nội dung này. Và đại hội Đảng sắp tới ở các cấp phải chất vấn Ban Tuyên giáo về cũng cách lănh đạo báo chí và đặc biệt là về việc thực hiện thỏa thuận cấp cao liên quan đến thông tin, tuyên truyền về cuộc chiến tranh với Trung Quốc năm 1979, cũng như các xung đột, và chạm với người hàng xóm phía Bắc này.

Tôi nghĩ ở cấp cao, Ban Đối ngoại Trung ương, Ban Tuyên giáo và cao nhất là tổng bí thư phải có trách nhiệm trả lời những chất vấn này.

 

Bản quyền hình ảnh MARK RALSTON/AFP/GETTY IMAGES

Image caption Nghĩa trang liệt sĩ Trung Quốc ở Malipo. Các nguồn của Trung Quốc được AFP trích dẫn nói ít nhất 26.000 quân Trung Quốc bị giết sau bốn tuần giao tranh ở Việt Nam

BBC: Giả sử 10 năm trước, khi c̣n là tổng biên tập báo Sài G̣n Tiếp Thị, ông cương quyết đăng trọn ba kỳ của kư sự "Biên giới tháng Hai" do tác giả Huy Đức viết th́ hệ lụy ǵ sẽ xảy ra?

Nhà báo Tâm Chánh: Đương nhiên là tôi sẽ bị phế chức. Tờ báo có thể bị đóng cửa ngay lập tức. V́ trong thực tế, báo chí trong nước đang được điều hành chủ yếu bới các qui định của Đảng.

Các đảng viên hoạt động báo chi phải tuân thủ quy định về thông tin nhạy cảm, hay được gọi nôm na bằng số của văn bản này là Quy định 157 của Ban Bí thư. Đây là bùa "phế vơ công" các tổng biên tập có hiệu lực lập tức và hầu như có thể vận dụng trong hầu hết các trường hợp được coi là "nhạy cảm". Thông tin về Trung Quốc được coi là món nhạy cảm trong nhiều năm vừa qua.

BBC: Khi đặt ra những câu hỏi trên trang cá nhân: "Ai đục bia mộ liệt sĩ chống Trung Quốc theo khẩu vị chính trị của lănh đạo? Ai đă để diễn ra t́nh cảnh hoang tàn, lạnh lẽo ở các nghĩa trang liệt sĩ dọc tuyến biên giới phía Bắc?", ông có kỳ vọng được trả lời?

Nhà báo Tâm Chánh: Chính trị Việt Nam chuyển động theo cách như tôi nói ở trên luôn cần đến công luận như một áp lực.

Dư luận xă hội được h́nh thành và t́m đến được nghị tŕnh chính trị có thể tạo được thay đổi phải đi qua cánh cửa công khai. Tôi không nghĩ những người lănh đạo hiện thời sẽ trả lời không nể mặt mũi tiền bối là những lănh đạo cấp cao chịu trách nhiệm về các chỉ đạo hay chung hơn là chủ trương này.

Nhưng tôi hy vọng nhiều đảng viên sẽ hiểu, sử dụng đúng đắn quyền và trách nhiệm của ḿnh. Cũng như vậy, người dân biết ḿnh có quyền yêu cầu chứ không phải xin được cung cấp thông tin rằng một nội dung không phải là quy phạm pháp luật, chỉ là một biện pháp chính trị thỏa thuận giữa hai đảng cầm quyền có bắt buộc được nhân dân tuân thủ hay không.

BBC: Vậy th́ theo ông, đến bao giờ, báo chí Việt Nam không c̣n khái niệm "nhạy cảm" khi viết về các chủ đề liên quan đến Trung Quốc, lịch sử như thời gian qua?

Nhà báo Tâm Chánh: Tôi không thể biết được chính xác là lúc nào. Nh́n vào những vấn đề được coi là nhạy cảm th́ một nền chính trị khỏe mạnh không thể yếu ớt như vậy.

Tôi nghĩ sự tham gia của người dân vào việc nước, việc xă hội càng nhiều, càng đông th́ chắc chắn sẽ chữa được cái bệnh như cảm nhiệt này. Bởi sự tham gia đó một mặt buộc lănh đạo quốc gia phải tôn trọng pháp luật, một mặt chủ quyền quốc gia được ủy quyền một cách thận trọng và chính xác hơn.

BBC: Ông có những dự báo ǵ về t́nh h́nh báo chí tại Việt Nam trong thời gian tới?

Nhà báo Tâm Chánh: Ở Việt Nam, dự báo được hiểu như kỳ vọng của người dự báo. Tôi hy vọng người dân biết dùng quyền tiếp cận thông tin của ḿnh mà luật tiếp cận thông tin đă quy định để có nhiều hơn nữa những bài báo duy tŕ và lôi cuốn ngày một nhiều hơn sự tham gia chính trị của người dân. Tôi nghĩ đó cũng là đất sống cho một nền báo chí chuyên nghiệp.

Trích: BBC 18.01.19

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                                  

hay       www.dcvapt.net                  

                                                     

                                                     

Email: dcvapt@gmail.com

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục