DC&PT - Thời Sự 2019

 

Nhân Quốc hội bàn về Biển Đông:

Hoàn cảnh - Tâm thế - Tầm nh́n - Di sản

Lê Vĩnh Triển

 

Tác giả cho rằng các bước đi hiện tại của lănh đạo quốc gia nên được đặt trong một tầm nh́n dài hạn, chủ động hướng đến một di sản gồm một ư thức dân tộc độc lập, một non sông phát triển vững bền, một Việt Nam cường thịnh đủ sức răn đe đối với bất cứ thế lực bành trướng nào, đặc biệt từ Trung Quốc.

Đánh giá các tranh luận, trao đổi thời gian gần đây trên các phương tiện truyền thông, qua mạng xă hội và một phần qua báo chí chính thống về sự ngang ngược của Trung Quốc đối với các nước nhỏ hơn trong khu vực - đặc biệt với Việt Nam, Trung Quốc đă tỏ ra không chút kiêng dè, ngang nhiên xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của Việt Nam - người viết cảm nhận mối quan hệ giữa quá khứ, hiện tại và tương lai của đất nước, và nhận thấy có ảnh hưởng nhân quả của hoàn cảnh đất nước đến tâm thế, đến tầm nh́n của trí thức, doanh giới và chính quyền, từ đó h́nh thành nên di sản của họ cho tương lai đất nước (tác giả nhấn mạnh hai thành phần trí thức và chính quyền như đại diện cho dân một nước).

Tác giả cho rằng các bước đi hiện tại của lănh đạo quốc gia nên được đặt trong một tầm nh́n dài hạn, chủ động hướng đến một di sản gồm một ư thức dân tộc độc lập, một non sông phát triển vững bền, một Việt Nam cường thịnh đủ sức răn đe đối với bất cứ thế lực bành trướng nào, đặc biệt từ Trung Quốc.

Hoàn cảnh, tâm thế và tầm nh́n

Cha ông ta hay nói cái khó bó cái khôn; nghèo sinh hèn. Đây là đúc kết phổ biến ở góc độ cá nhân, gia đ́nh. Nói “phổ biến” v́ một mặt không hẳn sẽ đúng với mọi cá nhân, gia đ́nh gặp khó, và mặt khác có người không gặp khó vẫn không khôn hay giàu nhưng vẫn hèn.

Có những cá nhân, gia đ́nh tuy nghèo nhưng tâm thế không hèn, quyết chí vươn lên, vượt qua số phận v́ bản thân (nếu là cá nhân) và bố mẹ (nếu là gia đ́nh) có được tầm nh́n - nhận thấy được cơ hội và kỳ vọng vào thay đổi trong tương lai, giữ vững cơ nghiệp, bí quyết gia truyền… hay đơn giản là tập trung vào sự học, tránh những cám dỗ tiền bạc nhất thời chẳng hạn, th́ cá nhân, gia đ́nh đó sẽ tuy nghèo mà không hèn, thoát khỏi cảnh nghèo, có được sự kính trọng từ bên ngoài, nhờ vào quyết tâm và tầm nh́n của ḿnh. Có tầm nh́n sẽ giúp họ có quyết tâm v́ đă rơ con đường.

Đó là góc nh́n cá nhân, gia đ́nh. Ở phương diện quốc gia, một quốc gia là tổng thể các gia đ́nh, lănh đạo quốc gia không được cho phép ḿnh hèn kém v́ nếu thế sẽ làm quốc gia hèn kém. Lănh đạo quốc gia không được thiếu tầm nh́n, v́ nếu thế sẽ làm bại hoại cả một dân tộc. Không thể như cá nhân hay gia đ́nh bị cái khó bó cái khôn, nghèo hèn, quốc gia có thể có những lúc nghèo nhưng không thể hèn, trí thức (nghĩa rộng - dân) và chính quyền của quốc gia đó không được hèn kém (tâm thế kém cỏi) mới mong có một tầm nh́n dài hạn, đi trước và chủ động trước các thay đổi của thế giới và khu vực, không đợi đến khi thay đổi diễn ra rồi thụ động đối phó và lệ thuộc.

Trí thức và lănh đạo quốc gia phải cảnh giác với tâm thế nhu nhược do bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh khó khăn của đất nước – không để tâm lư cái khó bó cái khôn, nghèo nên hèn giống như những cá nhân, gia đ́nh thiếu trí tuệ và viễn kiến trong nuôi dạy con cái ḿnh. Quốc gia có thể nghèo (GDP thấp chẳng hạn) nhưng trí thức và lănh đạo quốc gia không được hèn th́ mới có thể có một tầm nh́n xa rộng đưa đất nước thoát nghèo mà vươn lên.

Gần đây, có một số trí thức cho rằng nước ta nghèo nên phải nhịn nhục, đồng thời diễn dịch lịch sử Việt Nam theo hướng này. Rằng Việt Nam nên học theo cha ông ta đă nhịn Trung Quốc như từ bao đời phong kiến. Họ dẫn chứng về việc xin phong vương của các vua Việt Nam và việc triều cống của các triều đ́nh Việt Nam với các triều đ́nh Trung Quốc.

Họ c̣n cho rằng Việt Nam là nước nhỏ và yếu hơn Trung Quốc nên phải nhịn nhục, chấp nhận thân phận nhược tiểu. Với những lư lẽ này, họ biện minh cho mọi cách thức nhường nhịn và bằng mọi giá tránh gây phiền phức cho Trung Quốc v́ Trung Quốc giờ là một đại cường c̣n Việt Nam là nước nhỏ đang lệ thuộc Trung Quốc mọi mặt.

Thật đáng buồn cho tâm thế hèn kém xuất phát từ sự đánh giá t́nh trạng đất nước như thế này. Có thể thấy những trí thức với tâm thế như vậy sẽ không tŕnh bày được một tầm nh́n nào cho tương lai và triển vọng của đất nước, có thể nói họ lo sợ sự trả đũa của Trung Quốc đến tê liệt và không đưa ra được một giải pháp nào để đối phó. Có thể cho rằng nếu đất nước có giàu hơn sẽ vẫn tồn tại những thành phần với tâm thế này. V́ họ, dù có nghèo hay giàu, vẫn hèn như phân tích ở trên về góc độ cá nhân, gia đ́nh.

Thế tại sao có thể nói sự diễn dịch lịch sử của họ là ngụy biện. Thứ nhất, ông cha ta có thể đă chấp nhận là nước nhỏ, cần giữ ḥa khí (cấp thuyền, ngựa cho tàn quân của giặc ra về sau các cuộc chiến; xin sắc phong vương rất h́nh thức) chứ ông cha ta không hèn.

Mong muốn ḥa b́nh nhưng không bao giờ nhân nhượng khi một tấc đất cương thổ bị xâm hại. Ông cha ta chấp nhận là nước nhỏ (tiểu), cần giữ ḥa khí để phát triển chứ không hề yếu (nhược). Nguyễn Trăi đă rất dơng dạc “Dẫu cường nhược có lúc khác nhau/Song hào kiệt đời nào cũng có”. Rất rơ ràng, ông cha ta c̣n xác định cường - nhược hai bên có lúc này lúc khác chứ không phải lúc nào ta cũng yếu kém và phương Bắc lúc nào cũng hùng mạnh. Ngay trong hoàn cảnh các triều đại Trung Hoa hùng mạnh, thậm chí hung tợn, hừng hực khí thế, tràn sang xâm chiếm nước ta th́ cũng thường bị đánh tơi bời…

Một vài ví dụ:

- Lê Đại Hành/Lư Thường Kiệt phá Tống b́nh Chiêm, đặc biệt thời Lư Thường Kiệt nhà Tống của Vương An Thạch là cực kỳ hưng thịnh.

- Trần Hưng Đạo ba lần đại phá Nguyên Mông khi đế quốc Mông Cổ hùng mạnh nhất lịch sử (Việc Mông Cổ và Măn Thanh cai trị Trung Quốc sau này cũng là cái tát nặng nề vào cái thiên hạ quan tự huyễn hoặc của chính Trung Quốc).

- Lê Lợi/Nguyễn Trăi chống nhà Minh hùng mạnh, xây dựng nhà Lê có những giai đoạn trong lịch sử phát triển rực rỡ không thua kém ǵ các lân bang.

- Tây Sơn đánh tan tác quân nhà Thanh thời Càn Long cực thịnh…

- Thời Gia Long, Minh Mạng, bờ cơi Việt Nam mở rộng chưa từng có. Nhà Thanh giai đoạn đó không chắc hùng mạnh hơn Việt Nam…

Đó là chưa bàn đến khía cạnh ngụy biện về bối cảnh. Thế giới ngày nay là toàn cầu hóa chứ không phải thời quan hệ “cá lớn nuốt cá bé” giữa các nước như thời trung cổ. Các quốc gia ngày nay hành xử với nhau c̣n phải tuân thủ theo luật pháp quốc tế, các quốc gia lớn ngày nay không thể hành xử bạo ngược như thời phong kiến.

Nếu nước lớn có tâm thế bạo ngược, bất tuân luật pháp quốc tế và các nước nhỏ nếu cứ duy tŕ tâm thế hèn kém và không tin vào luật pháp quốc tế th́ chính bản thân các nước nhỏ đă tự đặt ḿnh vào thế áp đặt của chính các nước lớn, và tự đánh mất sức mạnh của thời đại mà ḿnh đang dự phần. Hay có thể nói, các nước nhỏ nếu có tâm thế như thế đă chấp nhận sự bất tuân luật pháp quốc tế của các nước lớn.

Tâm thế, tầm nh́n và di sản

Có thể nói rằng, khả năng lănh đạo các nước nhỏ rơi vào tâm thế nhu nhược là lớn hơn lănh đạo ở các nước lớn, từ đó tầm nh́n hạn hẹp, mơ hồ thiếu tự chủ, tự biến ḿnh thành con cờ của các nước lớn bạo ngược. Muốn không để t́nh trạng này xảy ra, lănh đạo các nước nhỏ phải luôn xây dựng cho ḿnh tâm thế mạnh mẽ, trí tuệ và viễn kiến xa rộng, chủ động tham gia vào điều chỉnh các quan hệ quốc tế, từ đó đưa đất nước tiến lên và mục tiêu sau cùng là một quốc gia vững mạnh cản trở các đe dọa từ các nước lớn bạo ngược.

Nếu không có tâm thế và tầm nh́n như vậy, Lư Quang Diệu đă không thể để lại một di sản là một Singapore nhỏ bé mà vững vàng và được tôn trọng. Nếu không có tâm thế và tầm nh́n như vậy, lănh đạo các quốc gia như Nhật Bản khi canh tân đất nước thế kỷ 19 và sau thế chiến II đă không thể biến nước Nhật thành siêu cường khiến Trung Quốc không thể đe dọa (nếu không nói là ngược lại).

Tương tự như vậy, nếu các lănh đạo không có tầm nh́n để thấy được yêu cầu dân chủ hóa đất nước trong thập niên 1970, 1980 th́ các nước như Đài Loan và Hàn Quốc đă không có được sự tin tưởng ủng hộ từ các nền dân chủ phương Tây, không có được sự bứt phá về kinh tế và ư thức hệ so với Trung Quốc, để đưa đất nước thoát bẫy thu nhập trung b́nh, tiến lên mạnh mẽ và hạn chế những đe dọa thôn tính từ Trung Quốc.

Cũng như các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và xa Trung Quốc hơn một chút về mặt địa lư là Singapore, Việt Nam là một nước tương đối nhỏ so với Trung Quốc. Định mệnh đă đặt Việt Nam bên cạnh một quốc gia khổng lồ về mọi phương diện. Đối với một quốc gia như Trung Quốc, dễ nhận thấy rằng lănh đạo của họ một cách tự nhiên thủ đắc một tâm thế bạo ngược và tầm nh́n xa rộng.

Với dân số gần một phần năm dân số thế giới, lănh đạo của họ không có tầm nh́n, tham vọng chiếm đoạt thiên hạ mới là điều khó hiểu hơn. Nói nôm na, trong cuộc chơi 5 người dễ nhận ra rằng một cá nhân sẽ dễ nảy sinh tham vọng và dễ có cơ hội tranh đoạt làm bá chủ hơn. Nếu so với Việt Nam, dân số một phần bảy mươi của thế giới, một ḿnh Việt Nam sẽ gần như không có tâm thế đoạt thiên hạ, bắt 69 người kia làm chư hầu cho ḿnh.

Như vậy, Việt Nam đă luôn thường trực đối mặt với sự bạo ngược của Trung Quốc, luôn chịu ảnh hưởng tiêu cực và trực tiếp bởi tầm nh́n của lănh đạo Trung Quốc. Trong hoàn cảnh như vậy, nếu trí thức và lănh đạo Việt Nam không cảnh giác với tâm thế nhu nhược vốn dĩ là rào cản cho một tầm nh́n xa rộng; không sở hữu một tầm nh́n xa rộng, đoán định được những thay đổi và cơ hội của thời cuộc mà cứ lay hoay hỏi, bàn và giải quyết hậu quả của các vấn đề trong nước và các biến động địa chính trị một cách bị động, họ sẽ để lại một di sản nhăn tiền là một đất nước “không muốn phát triển”, doanh giới thiếu động cơ vươn lên, một giới trí thức lười suy nghĩ, một chính quyền ngày càng lệ thuộc vào Trung Quốc vốn là nước luôn xuất hiện những lănh đạo với tâm thế bạo ngược và tầm nh́n thôn tính thiên hạ, thiên hạ là thần dân của Trung Hoa (thiên hạ quan).

Dù biết rằng trong lịch sử, thiên hạ quan của lănh đạo Trung Hoa có lúc đă bi đánh cho vỡ mặt (Mông Cổ, Măn Thanh từng cai trị Trung Hoa, cũng như nhà Thanh với tâm thế hèn kém vẫn tự coi ḿnh là trung tâm vũ trụ, đă bị tám nước liên quân đánh cho tơi tả).

Cần phải nhận thức rơ ràng rằng, lănh đạo Trung Quốc bao đời vẫn xem thiên hạ là chư hầu của họ, tất cả các học thuyết phát triển của họ dù vay mượn từ bên ngoài cũng đều phục vụ cho việc làm bá chủ thiên hạ mà trước hết là thôn tính các nước lân bang hèn kém. Nếu các nước nhỏ lệ thuộc vào ư thức hệ của họ, xem đây là tầm nh́n chung, sẽ dẫn đến lệ thuộc, mất tính độc lập trong tư duy. Do không có một tầm nh́n độc lập và chủ động th́ cuối cùng sẽ bị rơi vào bẫy, phục tùng thiên hạ quan của họ.

Việc Trung Quốc leo thang các hoạt động quấy phá ở Biển Đông, đặc biệt sự kiện băi Tư Chính, đă bộc lộ rơ tham vọng của chính quyền Trung Quốc trong việc độc chiếm Biển Đông. Việt Nam cần thể hiện rằng các vấn đề về biên giới lănh thổ là không thể bị ràng buộc bởi bất cứ rào cản ư thức hệ nào, dù có ngụy trang bằng “tầm nh́n chung”, nhằm trói tay Việt Nam trong việc lên tiếng bảo vệ lănh thổ của ḿnh. Việt Nam cần cẩn trọng đối với cái gọi là “tầm nh́n chung” mang màu sắc ư thức hệ này, nó có thể khiến chúng ta mất đi sự ủng hộ mạnh mẽ của các quốc gia khác.

Cuối cùng, việc học hỏi trong quản lư kinh tế, quản lư xă hội có thể là cần thiết. Tuy nhiên, nếu quá rập khuôn sẽ dễ dẫn đến sự lệ thuộc và tâm lư ngày càng ỷ lại vào mô h́nh Trung Quốc. Từ đó dễ dẫn đến sự triệt tiêu sức sáng tạo và tầm nh́n độc lập. Nếu lănh đạo và giới trí thức trong nước không c̣n tham vọng t́m ra hướng đi riêng, trang bị một tầm nh́n xa rộng, chủ động cho ḿnh th́ sẽ không thể dẫn dắt đất nước đến phồn vinh, mạnh mẽ - là di sản cho con cháu đời sau ǵn giữ và phát triển.

Bài học các nước Đông Á nêu ở trên trải qua hai thế kỷ đă chỉ rơ: độc lập tư duy, độc lập về tầm nh́n riêng của dân tộc là khởi đầu của tự cường và thịnh vượng!

“Dẫu cường nhược có lúc khác nhau/ Song hào kiệt đời nào cũng có”… Nguyễn Trăi từng nói.

L.V.T.

Nguồn: https://motthegioi.vn/chuyen-hom-nay-c-155/nhan-quoc-hoi-ban-ve-bien-dong-hoan-canh-tam-the-tam-nhin-di-san-123956.html

Trích: BVN 23.10.19

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                                                   

hay       www.dcvapt.net                                     

                                                          

                                                                                            

Email: dcvapt@gmail.com                     

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục