DC&PT - Thời Sự 2019

 

 

“Bauxite Việt Nam” phải tiếp tục bền vững

để nâng cao quan trí từ ngọn, dân trí từ gốc

 

 

Phùng Liên Đoàn


TS Phùng Liên Đoàn là mt trong nhng c vn tin cy ca Bauxite Vit Nam. Trong dp k nim đ thp chu niên ca trang mng, ông gi đến bài này như mt ư tưởng đp, làm mc tiêu thiết thc cho BVN phn đu, tht đáng đ BBT cùng các cng tác viên phi suy nghĩ. Người viết h́nh như đă đoán được thi cơ ca đt nước trước sau s phi có mt bước đi tht thay da như mt đ̣i hi đă đến lúc chín mui – mà chúng tôi cũng đă nói trong li Cùng  bn đc: Không đi thay là chết – nên ông yêu cu BVN hướng ti thành lp mt Hip hi, đưa trng tâm “khai dân trí” lên thành mc tiêu hàng đu, nhm “khua tnh” đng bào (li c Phan Châu Trinh) đ theo kp vi trào lưu thế gii đang tiến nhanh như vũ băo, mt khác cũng đang rt tnh táo lng nghe đng tĩnh trước nhng s kin khó lường như cuc chiến thương mi M - Trung…

Nhưng chúng tôi xin được lưu ư mt đim sơ sut nh trong bài viết ca v Tiến sĩ đ bn đc khi hiu lm: trong bài, người viết ch nhc đến GS Nguyn Hu Chi như mt người tng ch huy trang mng t đu đến cui mà quên không nhc đến GS Phm Xuân Yêm, nhà vt lư lư thuyết nguyên Giám đc nghiên cu CNRS Đi hc Paris VI, hin cư ng ti Paris – người cũng tng là c vn ca BVN ngay t ngày đu, và đến cui năm 2013, biết BVN đang gp nhiu khó khăn đă t́nh nguyn ghé vai san s vic điu hành vi GS Chi đ chia bt gánh nng.

Li na, nh́n vào ni dung, nhng vn đ tác gi đt ra tht hp dn, song trong cơ chế đc đng đc quyn hin ti, khi mà mt IDS sng s ca TS Nguyn Quang A cũng đến phi gii th đ cho đng viên ca Đng Cng sn tha h làm mưa làm gió, nói như nhà thơ Nguyn Duy “cướp nay có đng có đoàn”, bt chp “cái ḷ” vi người tht b mang trên vai hai chc khng và mt trng bnh ngày ngày vn c sp nga tht la lên đ… “da được thng nào hay thng y”, th́ th hi mt hip hi mà Bauxite Vit Nam s hóa thân vào đó liu có làm nên cơm cháo ǵ ít nht là trong vài ba năm ti hay không, hay là s b các ông C đ và các ông Dư lun viên “cánh tay ni dài”, cùng vi đám Áo Xanh CACĐ đánh đ̣n hi ch nh t trước khi kp công khai ra tuyên ngôn ch bàn bc nhng chuyn làm sao cho người Vit ăn no mc m, có sc khe và có vic làm là ba yếu t sơ khi ca hnh phúc theo tiêu chun ca Liên Hp Quc, ch chưa đng đến nhng mc tiêu nhy cm hơn? C xem như Trung Quc mi đây, có nhng thanh niên được đng cho hc hành t tế, khi đă thành các nhà mác-xít th thit bèn t đng hp nhau li đu tranh cho quyn li ca công nhân trước các ông ch, và đu b Tp Cn B́nh bt ráo vào tù đă đ tn ri.

Cho nên, khon tin 1 triu đô người viết thành tâm mun treo lên đ thách đ mi người, là mt khon thin nguyn đáng n mà người Vit trước nay chưa ai dám rt rut b ra cho canh tân đt nước, biết đâu rt cuc cũng ch có ư nghĩa biu tượng như chùm nho trong bài thơ Chú cáo và giàn nho (Le Renard et les Raisins) ca La Fontaine.

Bauxite Vit Nam xin được cm t tm ḷng ca người đ xut nhưng ch e rng ḿnh phn mng cánh chun, khó ḷng kham ni.

Bauxite Vit Nam

Nhân dịp 10 năm kỷ niệm ngày Bauxite Việt Nam ra đời khi nhiều trí thức Việt Nam đă can đảm phản biện các chính sách “lớn” của Đảng và nhà nước, phóng viên lăo thành Lê Phú Khải đă đề nghị lập một ban giám khảo xét trao giải cho những cây viết đă tham gia diễn đàn BauxiteVN. Ông c̣n đề nghị giải Nhất trị giá 500 ngàn đồng, giải Nh́ 300 ngàn đồng và giải Khuyến Khích 100 ngàn đồng. Chưa có ban giám khảo, ông lại đề nghị ngay trao giải Nhất cho tiến sĩ Tô Văn Trường, người đă phản biện rất hiệu quả.

Tôi rất kính trọng ư kiến của ông Lê Phú Khải, người tôi chưa được hân hạnh quen biết. Tôi cũng rất kính trọng tiến sĩ Tô Văn Trường, người tôi chưa được quen biết nhưng thật sự khâm phục những bài viết can đảm, sắc bén và có hiệu quả vào những chính sách của những ông nông dân lănh đạo quyết chí thực hiện các công tŕnh vĩ đại tối tân. Nhưng tôi cho rằng đề nghị của ông Lê Phú Khải quá khiêm nhường, có tính cách “mèo khen mèo dài đuôi”, và tự làm giảm giá trị ư kiến của ḿnh với việc “gợi ư” trước cho ban giám khảo, một cách làm việc y chang cách của độc tài mà Bauxite Việt Nam phản bác.

Tôi có ư kiến “phản biện” xây dựng như sau.

Sở dĩ Bauxite Việt Nam sống được tới ngày nay là nhờ công tŕnh ṭ ṿ ngày đêm của Giáo sư  Nguyễn Huệ Chi và một vài đồng sự, cùng là chính sách tương đối khoan nhượng của người có uy quyền không hoặc chưa hăm hại những quí vị đó. Lịch sử sẽ ghi nhận những đóng góp của Bauxite Việt Nam và của những người đă khuyến cáo các sai lầm của Chính phủ như một luồng gió mới sau hai thế kỷ người Việt Nam phải khắc khoải trong nô lệ, chiến tranh và độc tài toàn trị.

Tuy nhiên, bây giờ th́ làm ǵ nữa đây? GS Nguyễn Huệ Chi đă trên 80 tuổi, và nếu ngài buông tay th́ liệu Bauxite Việt Nam có c̣n sống được không?

Bauxite Việt Nam ra đời qua bức xức việc khai thác boxit tại Tây Nguyên và trong một vài năm đầu đă lấy bức h́nh của Đại tướng Vơ Nguyên Giáp – người cũng có hai lá thư đề nghị không khai thác boxit gửi đến đảng của ông – treo lên làm biểu tượng cho ḿnh. Ngoài chuyện phản biện việc khai thác quặng nhôm boxit có ảnh hưởng lớn tới môi trường và an ninh đất nước, Bauxite Việt Nam c̣n tiếp nối phản biện nhiều chính sách “lớn” khác của Chính phủ như điện hạt nhân, đường xe lửa cao tốc, cưỡng chiếm đất xây đô thị, sân bay Long Thành…. Khi hào quang Vơ Nguyên Giáp lu mờ th́ Bauxite Việt Nam lại vin lấy khẩu hiệu “Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh” của Phan Châu Trinh từ 100 năm trước để làm ngọn cờ tiếp tục. Nhưng Bauxite Việt Nam có thể tiếp tục không khi Giáo sư Nguyễn Huệ Chi buông tay? Bauxite Việt Nam có thể tiếp tục không khi nhiều người vẫn bàn chuyện xây dựng bằng các phương pháp cũ như “cần thay đổi cơ chế”,  “cần một Lư Quang Diệu” và “cần đi tắt đón đầu để nhảy vọt” đă chứng tỏ không công hiệu cho lắm?

Tôi nghĩ không thể! V́ làm việc theo kiểu “độc thủ đại hiệp” và “bợm tiểu long” này không thể trường tồn nếu không có một tổ chức và một kế hoạch tài chính lâu dài. Ngày nay việc cải tổ cơ chế không c̣n là một đề tài cấm kỵ mà chỉ là vấn đề thời gian. “Chống tham nhũng” đă được Đảng Cộng sản và nhà nước của Đảng tuyên bố công khai và thực hiện ngay trong nội bộ chóp bu, một việc làm người dân bắt đầu thấy hồ hởi v́ đó là nguyện vọng của toàn dân suốt 40-50 năm qua. “Nâng cao đời sống” của người dân, tức “hậu dân sinh” đă là lời nói cửa miệng của lănh đạo từ cấp xă cho tới cấp trung ương. “Cải tổ giáo dục” tức “khai dân trí” đang là đề tài nóng bỏng của chính sách quốc gia và mọi “cộng tác” (tức đi xin viện trợ!) của Chính phủ ta với các nước tiền tiến dù nhỏ và ít người như Đan Mạch, Thụy Điển, Israel. C̣n “chấn dân khí” là một việc khá trừu tượng nhưng lại đă có từ lâu v́ người Việt đă chứng tỏ dân khí rất cao ngay khi người dân ít học và nghèo đói để rồi sẽ c̣n cao hơn khi người dân có hiểu biết ngang tầm thế giới và đời sống tương đối khấm khá hơn.

Tôi đề nghị Bauxite Việt Nam phải biến đổi thành một hiệp hội dân sự có tầm nh́n xa để làm việc chấn hưng quốc gia song song với chính quyền dù “mầu đỏ” hay “mầu vàng” nhưng không phụ thuộc chính quyền mà cũng không làm chính trị t́m cách “lật đổ” chính quyền. Nói một cách khác, Bauxite Việt Nam sẽ trở thành một sáng hội dân sự trường tồn luôn luôn hướng về một mục đích duy nhất là gây hạnh phúc cho người dân Việt Nam. Việc này các bậc tiền bối như Trần Nhân Tông, Chu Văn An, Nguyễn Trăi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Quí Đôn, Nguyễn Trường Tộ, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Hồ Chí Minh và nhiều nhà ái quốc khác chưa ai làm nổi. Sự thực th́ họ đă thất bại.  Chúng ta cần học những thất bại của họ, những thành công của vĩ nhân trên thế giới, rồi khai phá những phương thức mới để giúp xây dựng đất nước Việt Nam.

Tiền nhân ta đă thất bại chưa đưa được nước Việt Nam sánh vai với nhiều nước khác v́ hai lư do rất Việt Nam: đó là t́nh thế nước ta và tính khí người Việt Nam.

Tại sao v́ t́nh thế?

Nh́n vào lịch sử Việt Nam th́ ta thấy suốt một ngàn năm ta có chiến tranh, hết chống ngoại xâm lại đến tranh giành huynh đệ. Khi có chút ḥa b́nh th́ “phe thắng cuộc” làm vương làm tướng; ăn chơi phè phỡn; hủ lậu; ít nghĩ tới việc học hỏi, cải tổ để nâng cao đời sống của người dân. Quan trí và dân trí của ta c̣n có tính cách bộ lạc, chưa khai phá được tới tŕnh độ phổ thông biết ḿnh biết người, biết đời sống con người ngắn ngủi, biết các việc cần phải làm cho quốc gia được hưng thịnh bền vững.

Tại sao v́ tính khí của người Việt Nam?

80 năm trước sử gia Trần Trọng Kim đă viết: “Người Việt có cả những tính tốt và tính xấu. Đại khái th́ trí tuệ minh mẫn, học chóng hiểu, khéo chân tay, nhiều người sáng dạ, nhớ lâu….Tuy vậy vẫn hay có tính tinh vặt, cũng có khi qủy quyệt, hay bài bác nhạo chế. Thường th́ nhút nhát, hay khiếp sợ và muốn sự ḥa b́nh; nhưng mà đă đi trận mạc th́ cũng có can đảm, biết giữ kỷ luật. Tâm địa th́ nông nổi, hay làm liều, không kiên nhẫn, hay khoe khoang và ưa trương hoàng bề ngoài, hiếu danh vọng, thích chơi bời, mê cờ bạc…” Những lời bộc trực sâu sắc này cắt nghĩa tại sao ta có nhiều anh hùng nhưng ít vĩ nhân, và chưa một người Việt Nam nào từ xưa tới nay lập được một chương tŕnh bền vững để có nhiều người cùng chung tay kiến tạo một nước Việt Nam độc lập tự do, dân giàu nước mạnh, xă hội an b́nh văn minh.

Tôi đề nghị Bauxite Việt Nam — hay lấy một tên nào khác — nên được tạo lập thành một sáng hội có tầm nh́n xa và có cấu trúc trí tuệ cũng như vật chất chặt chẽ để nó có thể bền vững vài chục năm, hi vọng cả trăm năm.

Cấu trúc trí tuệ để sáng hội được bền vững gồm mục đích cao cả và tổ chức làm sao để tránh nạn độc quyền, quá khích, xu thời, tranh giành, vô kỷ luật, phản bội.

Cấu trúc vật chất để sáng hội được bền vững chủ đích là phải có tiền và cách gây quỹ và giữ quỹ để càng ngày càng có nhiều vốn hơn.

Theo tôi, mục đích cao cả nhất là tạo hạnh phúc cho người Việt Nam. Tại sao lại hạnh phúc? Hạnh phúc mỗi người mỗi khác, mỗi hoàn cảnh mỗi khác, nhưng lại là cứu cánh của mọi tôn giáo, mọi học thuyết, mọi chính sách, mọi tuyên truyền của loài người.

Liên Hiệp Quốc đă liệt kê bảy yếu tố con người cảm thấy hạnh phúc khi tương đối được yên tâm về: (1) có cái ăn, (2) có sức khỏe, (3) có việc làm, (4) có an toàn cá nhân, (5) có cộng đồng hài ḥa, (6) có môi trường tốt, và (7) có cơ chế tốt.

Liên Hiệp Quốc cũng đă liệt kê sáu yếu tố tượng trưng cho tŕnh độ hạnh phúc của một quốc gia. Sáu yếu tố đó là: (I) GDP, (II) hệ thống cứu trợ người dân, (III) tuổi thọ, (IV) người b́nh thường có tự do chọn lựa, (V) Ḷng tương trợ rộng răi của người dân, (VI) Ít tham nhũng trong công việc Chính phủ cũng như doanh nghiệp. Ngoài ra, Liên Hiệp Quốc c̣n dùng yếu tố thứ bảy làm phương pháp đo lường thực nghiệm 6 yếu tố đó. Yếu tố này là, (VII) hỏi người dân “hôm qua bạn nghĩ ǵ, vui hay buồn?”.  Với các yếu tố này, Liên Hiệp Quốc, qua chương tŕnh Phát Triển Bền Vững, đă dùng nhiều phương pháp khảo cứu nhân văn và thống kê, để liệt kê tầng nấc hạnh phúc của hơn 150 quốc gia từ năm 2011 cho tới nay, mỗi năm lại chính xác hơn một chút.

Bauxite Việt Nam chủ yếu đă phản biện những vấn đề về yếu tố (6) và (7) của hạnh phúc cá nhân. Bauxite VN từ nay cần chú ư thêm tới các yếu tố từ (1) tới (5) nữa.

Bauxite Việt Nam chủ yếu đă phản biện những vấn đề về yếu tố (I) và (VI) của hạnh phúc quốc gia. Bauxite VN từ nay cần chú ư thêm tới các yếu tố từ (II) tới (V) nữa.

Nói măi th́ không chi bằng bắt tay làm việc. Tôi xung phong cống hiến 1 triệu USD tức là khoảng 24 tỉ VNđ tiền mồ hôi nước mắt của ḿnh và gia đ́nh, và thách đố GS Nguyễn Huệ Chi, ông Lê Phú Khải cùng quí bạn hữu xa gần gây thêm quỹ (cho tăng lên gấp 10!) để phản biện thực tế các vấn đề Việt Nam với tầm nh́n nhiều trăm năm. Tôi đề nghị phải khai quan trí từ ngọn, dân trí từ gốc và nhắm mọi chính sách vào việc nâng cao hạnh phúc cho người dân và cho quốc gia.

1.      Khai dân trí từ ngọn, tức khai quan trí, bằng cách lập một tổ chức và hoạt động giống như Bauxite Việt Nam hiện nay, với các chi tiết sau:

·         Có một Hội đồng Quản trị không quá 5 người gồm những người có tâm huyết, có kinh nghiệm, có quen biết, có sức gây quỹ. Để tổ chức không sa vào nạn độc quyền, bè phái, cằn cỗi. Ủy viên phải có nhiệm kỳ, ví dụ 4 năm, và cứ mỗi năm th́ thay một ủy viên mới.

·         Có một ban điều hành gồm một vài người tâm huyết, từng trải, không quá khích để điều hành trang mạng như GS Nguyễn Huệ Chi đă làm trong 10 năm qua. Cần phải có một ngân sách khiêm nhường để người điều hành sử dụng (Tiền lăi mỗi năm của 24 tỉ là khoảng 150 triệu, ngân sách đại khái của sáng hội vào năm đầu, nhưng sẽ tăng lên nhiều hơn khi có sự cộng hưởng của nhiều đóng góp khác). Trưởng ban điều hành cũng sẽ có nhiệm kỳ để thay máu mới mỗi ba bốn năm. T́m được người tâm huyết và tài giỏi th́ rất khó, nhưng ta vẫn khoe là nhân tài th́ đời nào Tổ quốc ta vẫn có, và đó là một trách nhiệm của Hội đồng Quản trị.

·         Phải có qui chế và áp dụng triệt để qui chế đó để tránh trước các nạn độc tài, tranh giành, hối lạm, tư cách thiếu văn minh, phản thùng… là những nạn thường xẩy ra của mọi tổ chức của người Việt Nam ta.

1.      Khai dân trí từ gốc, bằng phương pháp khuyến khích mọi người tự học các đức tính cần thiết của người dân trong một xă hội văn minh. Khuyến khích tự học không ǵ bằng tạo ra những cơ hội hấp dẫn để mọi người tự t́m đến học, thay v́ bị nhồi sọ. Tôi đề nghị lập một mạng lưới để trăm ngàn người — chủ yếu là học sinh, sinh viên, giáo viên — có thể gửi bài về gương nhân ái, liêm chính, trọng sự thật, không độc tài, tạo công ăn việc làm, dạy nghề, khuyến khích từ thiện, khuyến khích cứu trợ… có liên quan tới 7 yếu tố hạnh phúc cá nhân và 6 yếu tố hạnh phúc quốc gia. Mỗi bài phải là sưu tầm hoặc kinh nghiệm cá nhân về những sự kiện có thực, chứ không phải hư cấu loại “sáng tác kiểu Việt Nam không giống ai”, hoặc loại “Không Tử viết” hoặc loại “Có một vị Thiền sư…”. Ta đặc biệt khuyến khích học sinh và sinh viên t́m kiếm các gương trên thế giới và viết ngắn gọn dễ đọc để thi đua được tuyển chọn in thành sách giống như Reader’s Digest hoặc báo Kiến thức Ngày nay. Mỗi bài được chọn đăng sẽ được giải thưởng, hoặc bằng một số sách in, hoặc bằng tiền mặt. Sách sẽ bán rất rẻ, để ai cũng có thể mua cho ḿnh hoặc tặng cho người khác. V́ các câu chuyện có thật trong sách sẽ là muôn h́nh vạn trạng, cho nên ai cũng có thể t́m thấy hoàn cảnh của ḿnh tương tự một gương có thật nào đó, khi ḿnh vui hoặc khi ḿnh buồn, khi ḿnh thành công hay khi ḿnh thất bại. Tôi tin rằng sách in hàng năm này sẽ thành sách gối đầu giường của nhiều triệu gia đ́nh. Đọc riết th́ cách hành xử của ḿnh sẽ khác đi, sẽ hướng về chân thiện mỹ. Người trẻ tuổi đọc các gương sáng như vậy th́ khi lớn lên nếu làm lănh đạo chính trị hay doanh nghiệp th́ cũng sẽ anh minh hơn, nhân đạo hơn, công b́nh hơn. Là v́ “có học”!

1.      Trong việc tổ chức hai bộ phận giúp khai quan trí dân trí trên dưới cùng một lúc, ta cần có một Ban Giám sát với mục đích sát sao hàng năm là quyết tâm thanh lọc loại bỏ những yếu tố xấu để mục đích lâu dài bền vững của sáng hội Bauxite Việt Nam — hay một tên khác — được trường tồn. Nước láng giềng ta là Thái Lan có ḥa b́nh và độc lập đă 237 năm — từ năm 1782 — , đă tránh được nạn bị người Âu đánh chiếm biến thành thuộc địa, đă qua được cả nạn Đại chiến thế giới I và II, nạn chiến tranh tàn khốc tại Việt Nam, Lào và Cambot. Bauxite Việt Nam nên theo gương đó mà khai dân trí quan trí người Việt. Ngày nay người Thái chỉ giầu gấp 2 gấp 3 ta, nhưng chỉ số hạnh phúc theo Liên Hiệp Quốc sau 8 năm nghiên cứu đều đặn, th́ hơn ta gấp bội. (Thái Lan đứng hạng 32 trước kia và 46-52 trong vài năm qua khi quân nhân độc tài, trong khi Việt Nam đứng hạng 94 trong số 156 nước được Liên Hiệp Quốc khảo sát).

Thua thiên hạ một chút th́ đă sao? Nghèo hơn thiên hạ một chút th́ đă sao? Hăy dẹp tự kiêu ngông cuồng xuống để biết rằng điều căn bản là người dân được sống yên ổn tương đối có cái ăn, có sức khỏe, có việc làm, không lo bị cướp bóc, có hàng xóm láng giềng tốt, có môi trường sạch đẹp, và có Chính phủ giữ vững tự do, độc lập và pháp luật cho người dân. Và biết rằng căn bản lănh đạo cho quốc gia là nâng cao thu nhập cho người dân, tổ chức việc cứu nạn nhanh chóng và hiệu quả, tổ chức cơ chế minh bạch giảm thiểu tối đa tệ nạn cửa quyền tham nhũng, tạo cơ hội cho người dân có sự chọn lựa tự do trong mọi chính sách công và đời sống hàng ngày.

Các việc trên phải là công tác trường kỳ của Bauxite Việt Nam.

Tôi mong GS Nguyễn Huệ Chi và bạn hữu tâm huyết thực hiện việc tổ chức kế nhiệm này trước khi nghỉ tay gác kiếm!

P.L.Đ.

Ông Phùng Liên Đoàn, sinh năm 1940; quê Bát Tràng, Hà Nội; tốt nghiệp trung học tại Saigon năm 1958, tốt nghiệp Cử nhân và Thạc sĩ tại Mỹ năm 1964; đă về Việt Nam làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Nguyên tử Đà Lạt; đă lại đi Mỹ học Tiến sĩ điện hạt nhân tại Massachusets Institute of Technology và làm việc hơn 40 năm tại Mỹ về ngành điện hạt nhân, phóng xạ và bảo vệ môi trường. Ông đă để dành tiền cả đời chỉ nuôi con ăn học nhưng để toàn thể số tiền c̣n lại làm các việc thiện nguyện tại Việt Nam.

Tác giả gửi BVN

 

Trích: BVN 03.06.19

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                                                   

hay       www.dcvapt.net                             

                                                          

                                                                     

Email: dcvapt@gmail.com                     

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục