DC&PT - Thời Sự 2019

Vận hành chế độ trách nhiệm chính trị

 Nguyễn Sĩ Dũng

 

LGT DC & PT: Nhưng hệ thống tổ chức xă hội phải làm rơ cơ quan nào, tập thể nào, cá nhân nào chịu trách nhiệm về một sự việc hoặc một đồ án nào! Như vậy mới biết người có khả năng để tín nhiệm và viên chức nào không có khả năng làm mất tín nhiệm.

Đảng đứng trên tất cả, quyết định tất cả, đáng lư phải chịu trách nhiệm về tất cả những thất bại, tổn thất và tệ trạng ở Việt Nam. Khi câu chuyện đổ bễ th́ đổ lỗi tập thể, lỗi quy tŕnh, lỗi lịch sử, lỗi thiên tai. Cả ngành công an như vụ "Vũ Nhôm", cả quân đội như "Út trọc" đều không có "tai to mặt lớn" nào nhận lỗi, chỉ đem cấp dưới ra "tế thần". Cán bộ lănh đạo vẽ rồng vẽ rắn về tương lai Việt Nam, nhưng chính họ không có ư thức trách nhiệm về tương lai của đất nước.

Đó là nói về vai tṛ của sự tổ chức, sự quan trọng của cơ chế phân quyền. Tuy nhiên, quan trọng hơn cả vẫn là tinh thần và ư thức trách nhiệm của mỗi người lúc thi hành phận sự của ḿnh. Quyền càng cao, chức càng lớn th́ trách nhiệm chính trị càng nặng.

 

Trách nhiệm chính trị là chế độ trách nhiệm đ̣i hỏi các quan chức (chính trị) phải có được sự tín nhiệm của nhân dân hoặc của những người đại diện cho nhân dân. C̣n tín nhiệm th́ c̣n chức quyền, hết tín nhiệm th́ hết chức quyền.

Khi một quan chức tuyên bố sẵn sàng chịu trách nhiệm chính trị trước Quốc hội th́ điều đó có thể hiểu như sau: “Nếu Quốc hội không tín nhiệm, tôi sẵn sàng từ chức”.

 

Sự tín nhiệm của nhân dân là điều kiện quan trọng nhất đối với chế độ trách nhiệm chính trị. (Đây cũng là điều kiện quan trọng nhất bảo đảm tính chính danh, tính hợp pháp của quyền lực chính trị). Tuy nhiên, đo đếm sự tín nhiệm của nhân dân khá khó khăn và tốn kém về mặt kỹ thuật.

 

TS Nguyễn Dũng

 

Thông thường, người ta phải tổ chức tổng tuyển cử hoặc trưng cầu dân ư để làm được điều này. Cách ít tốn kém hơn đ̣i hỏi các quan chức chính trị phải được sự tín nhiệm của các vị dân biểu. Các quy định về việc lấy phiếu tín nhiệm bỏ phiếu tín nhiệm tại Quốc hội Hội đồng nhân dân các cấp chính cách làm thứ hai này. Lấy phiếu tín nhiệm được tổ chức định kỳ. Bỏ phiếu tín nhiệm được tổ chức khi yêu cầu của các quan chức năng hoặc của 20% tổng số các vị đại biểu Quốc hội hoặc 1/3 tổng số các các vị đại biểu Hội đồng nhân dân.

 

Theo quy định hiện hành, th́ việc lấy phiếu tín nhiệm được tổ chức vào giữa nhiệm kỳ. Trong Kỳ họp tháng 10 vừa qua, Quốc hội đă tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với các quan chức do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn. Điều đáng mừng (ít nhất cho các quan chức) không vị quan chức nào phiếu tín nhiệm thấp quá 50%. Công bằng nói, nếu lấy phiếu theo 3 mức-tín nhiệm cao, tín nhiệm, tín nhiệm thấp - th́ xác suất bị tín nhiệm thấp khá (chỉ khoảng 33%).

 

Vận hành chế độ trách nhiệm chính trị bằng cách bảo đảm sự tín nhiệm của các vị dân biểu không phải không rủi ro. Rủi ro dễ nhận thấy nhất : sự tín nhiệm của các vị dân biểu chưa chắc đă sự tín nhiệm của nhân dân; sự bất tín nhiệm của các vị dân biểu cũng chưa chắc đă sự bất tín nhiệm của nhân dân. Để vượt qua rủi ro này, luật pháp nhiều nước cho phép đưa vấn đề trách nhiệm chính trị ra toàn dân xem xét. Trong trường hợp này, luật pháp cho thủ tướng quyền giải tán nghị viện để tổ chức bầu cử lại. Nếu người dân vẫn bầu lại cho thủ tướng (hoặc đảng của thủ tướng) th́ cũng nghĩa thủ tướng hoặc chính phủ đă vượt qua được sự bất tín nhiệm của nghị viện. Cựu thủ tướng Nhật Bản Koizumi đă làm điều nói trên khi dự án nhân hoá hệ thống viễn thông Nhật Bản của ông bị Quốc hội bác bỏ. Tất nhiên, trong trường hợp nhân dân không bầu lại cho đảng của thủ tướng, th́ sự bất tín nhiệm của nhân dân đă quá ràng.

 

ta, chế xác nhận sự tín nhiệm của nhân dân theo cách như đă nóitrên vẫn chưa được quy định. Mặc , gần đây sự cần thiết phải chế để các quan quyền lực nhà nước kiểm soát lẫn nhau đă được ghi nhận trong quá tŕnh sửa đổi Hiến pháp năm 2013. Trong khi sự tín nhiệm của các vị dân biểu đang điều kiện duy nhất để các quan chức hành pháp tiếp tục nắm giữ quyền lực (nhân đây, chúng ta phải coi việc bỏ phiếu tín nhiệm như một công cụ để quyền lực lập pháp kiểm soát quyền lực hành pháp, th́ việc làm này mới ư nghĩa), th́ điều quan trọng nhất phải bảo đảm rằng các vị dân biểu phản ánh đúng ư chí, nguyện vọng của nhân dân. như vậy th́ các vị dân biểu bắt buộc phải tham vấn được ư kiến của cử tri trước khi quyết định sẽ bỏ phiếu như thế nào trong đợt lấy phiếu tín nhiệm các quan chức sắp tới.

 

Nguyễn Dũng

Trích: Tia sáng 02.02.19

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                                  

hay       www.dcvapt.net                              

                                                     

                                                     

Email: dcvapt@gmail.com                     

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục